• Meer dan 50.000 tevreden klanten
  • AFM vergunning
  • Verzekerde en discrete levering

Actuele koersen (kg): Goud: €55,877 | Zilver: €667

1:00

Wat kunnen we verwachten van Quantitative Tightening (QT)?

Datum 13 sep. 2022   Categorieën Categorieën: Economisch Nieuws
Wat kunnen we verwachten van Quantitative Tightening (QT)?

 

‘De ECB begint deze maand met opkoopprogramma’, zo luidt de kop van een artikel in Trouw op 3 oktober 2014. Het is de aankondiging van onconventioneel monetair beleid onder de naam Quantitative Easing, QE. Destijds werd nog gedacht dat dit programma slechts 2 jaar zou duren, maar eigenlijk is de ECB sindsdien niet meer echt gestopt met kwantitatieve verruiming. Slechts een paar maanden in 2019 trachtten de bankiers in Frankfurt met het beleid te stoppen, maar het programma bleek al snel weer doorgang te moeten vinden.

Nu lijkt er met de huidige inflatiecijfers definitief een einde te moeten komen aan QE en wordt zelfs monetaire verkrapping te berde gebracht. In het geval van verkrapping verkleint de centrale bank de balans en dat wordt Quantitative Tightening genoemd, QT. Hoe zullen de markten hierop gaan reageren en wat kunnen we van QT verwachten?

Quantitative Easing

De afgelopen jaren waren centrale banken over de hele wereld bezig met het opkopen van obligaties. In feite is het een asset swap voor banken, die reserves krijgen in ruil voor de obligaties. Door dit opkoopbeleid daalt de rente en dat stimuleert lenen. Hoewel dit beleid volgens de ECB de afgelopen jaren nodig was om goede financieringsmogelijkheden te scheppen, heeft dit ook kwaad bloed gezet bij menig criticus.

Volgens tegenstanders leidde het namelijk tot een enorme groei in vastgoedprijzen en tot bubbels in financiële markten. Door de hoge inflatie zijn centrale banken begonnen met het afbouwen van het opkoopbeleid. Dat wordt tapering genoemd. Het betekent niet dat een centrale bank geen obligaties meer opkoopt, maar slechts dat er minder obligaties worden opgekocht dan voorheen. Vergelijk het met een roker die in plaats van tien ‘nog maar’ acht sigaretten per dag rookt. Naast het taperen wordt de rente ook stapsgewijs verhoogd. Zo kondigde de ECB op 8 september een renteverhoging aan van 0,75%.

 

De omvang van de balans van de ECB de afgelopen jaren (Source; Holger Zschaepits)

Quantitive Tightening

De beleidsrente van de ECB heeft echter vooral invloed op de rente op de geldmarkt, de markt voor kortlopende leningen. De rente op de kapitaalmarkt, de markt voor langlopende vermogenstitels, is afhankelijk van veel meer factoren en is daardoor minder gevoelig voor de beleidsrente van de ECB. Toch kan QT wel helpen de kapitaalmarktrente op te stuwen. Dat kan op twee manieren. De ECB kan er bijvoorbeeld voor kiezen de opbrengsten van de opgekochte obligaties niet meer te herinvesteren.

Als de centrale bank stopt met opkopen is er minder vraag naar obligaties. Dat moet ervoor zorgen dat de rente stijgt. Zodra een obligatie is afgelost, verdwijnt deze van de balans en zo verdwijnt er ook geld uit de economie. Met minder geld dat rondgaat in het systeem zou de inflatie ook lager kunnen uitvallen, althans dat is de bedoeling. Om renteverschillen binnen de eurozone tegen te gaan, investeert de ECB de opbrengsten van de afgeloste obligaties nu in schuldpapier van landen met hoge staatsschulden. De kans bestaat dat de ECB ook de komende tijd nog een deel blijft herinvesteren, aangezien de rente in landen als Italië veel harder stijgt dan de rente van bijvoorbeeld Nederland.

Een agressievere vorm houdt in dat de centrale banken de obligaties die ze op de balans hebben staan weer terug op de markt gaan brengen. Dat kunnen ze bijvoorbeeld doen door de obligaties weer om te ruilen bij commerciële banken tegen reserves, waardoor de geldhoeveelheid daalt. Zo wordt er nog sneller liquiditeit uit de markt gehaald. De FED, de Amerikaanse centrale bank, is al gestopt met het herinvesteren van de opbrengsten van obligaties, waarmee de FED de balans in de maanden september en oktober met 95 miljard dollar per maand hoopt in te krimpen. Mocht dat niet genoeg zijn, dan zou de FED dus nog agressiever te werk kunnen gaan door actieve verkoop van verschillende soorten obligaties, zoals staatsobligaties en hypotheekleningen.

Het interessante is dat eigenlijk niemand zeker weet wat het effect gaat zijn van dermate agressief beleid. De FED heeft al eerder getracht de balans af te bouwen. Dat beleid nam aanvang in 2018, maar moest worden gestopt in 2019, omdat de banken niet meer genoeg reserves hadden, waardoor er paniek ontstond op de repomarkt. Daarom stapte de FED in de markt en vervolgens steeg de balans weer in omvang, zoals onderstaande grafiek laat zien.

In Amerika verwacht men overigens niet dat dit nu weer gebeurt. Niet alleen zitten er nu veel meer reserves in het systeem door de grote hoeveelheid geld die sinds de coronacrisis in het systeem is gepompt, ook heeft de FED nu een nieuw instrument achter de hand; de Standing Repo Facility. Dit instrument functioneert als een mogelijke reserve voor banken die liquiditeit nodig hebben en het moet ervoor gaan zorgen dat de overnight lending rates in het gareel blijven. Een gebrek aan liquiditeit kan funest zijn voor ons financiële systeem en dat moet worden voorkomen.

Omvang balans van de Federal Reserve (Source; Federal Reserve)

Kritiek

Niet iedereen steunt het actief verkopen van obligaties. Zo zei Wim Boonstra in een debat met Paul Buitink op het kanaal van Holland Gold dat het actief verkopen absoluut niet verstandig is; ‘We zitten nu in de situatie dat een groot deel van de staatsschuld is opgekocht door DNB. De minister van financiën betaalt rente en aflossing aan DNB en krijgt het via dividend weer terug. Eigenlijk kan je het wegstrepen.

Als je dat weer gaat terugzetten in de markt, dan moeten we straks weer meer belasting gaan betalen om iets te financieren dat de overheid eigenlijk al bezit’. Boonstra heeft al eerder gepubliceerd over de monetaire irrelevantie van opgekochte staatsschuld. Het snijdt dus geen hout om die opgekochte staatsschuld weer in de markt te zetten. Wel moeten centrale banken stoppen met opkopen, aldus Boonstra.

Het wordt erg interessant om te zien hoe de centrale banken de komende maanden te werk gaan en hoe de markten hierop gaan reageren. In Amerika zal moeten blijken of er weer een herhaling dreigt van de jaren 2018 en 2019. In Europa zal moeten blijken of het gericht opkopen van schuldpapier nog geaccepteerd wordt en hoe groot de renteverschillen worden in een markt waar de ECB nog steeds intervenieert.

Weliswaar niet met de grootschalige aankopen van de afgelopen jaren, maar wel met het herinvesteringen van afgeloste leningen in schuldpapier van de zuidelijke landen. We zien nu al een stijging van de rente, doordat de markt tegen de ECB speculeert. Komt de ECB hiermee weg, of zal de markt de centrale bank dwingen om opnieuw in te grijpen met gerichte steunmaatregelen? In dat geval is een draai naar stimulerend monetair beleid niet uit te sluiten.

Holland Gold YouTubeKijk ook eens een keer op ons YouTube kanaal

Namens Holland Gold interviewen Paul Buitink en Joris Beemsterboer verschillende economen en experts op macro-economisch gebied. Het doel van de podcast is om de kijker een beter beeld en houvast te bieden in een steeds sneller veranderend macro-economisch en monetair landschap. Klik hier om te abonneren.