• Meer dan 50.000 tevreden klanten
  • AFM vergunning
  • Verzekerde en discrete levering

Actuele koersen (kg): Goud: €56,188 | Zilver: €669

1:00

Wat voor geldsysteem gebruikten de Romeinen?

Datum 15 dec. 2022   Categorieën Categorieën: Economisch Nieuws
Wat voor geldsysteem gebruikten de Romeinen?

 

In het vorige deel van de reeks over monetaire geschiedenis werd beschreven hoe de Grieken muntgeld gebruikten, maar ook hoe het geld van de Atheners verslechterde in kwaliteit en hoe dat gelijk opging met het verval van de macht van de Atheners. De Romeinen kenden ook een uitgebreid muntstelsel. Helaas ging ook de kwaliteit van deze munten naarmate de tijd vorderde achteruit. Hoe zag het muntgeld van de Romeinen eruit en hoe is het Romeinse rijk gevallen? 

Verschillende munten in omloop

De Romeinen kenden meerdere munten, variërend in zowel het materiaal waarvan de munt gemaakt was als in de waarde die de munt vertegenwoordigde. In de begintijd van het Romeinse rijk waren bronzen munten populair. De Romeinen hadden in die tijd nog geen zilvermijnen tot hun beschikking en waren aangewezen op de voorraad van andere Europese gebieden die veroverd werden. Zelfs toen zilver beschikbaar werd bleven de Romeinen nog een tijd vasthouden aan brons. De bronzen munten waren lange tijd het enige wettig betaalmiddel in Rome, ook al was zilver wel voorhanden.

De Romeinen hebben in dit opzicht wel wat weg van de Spartanen in Griekenland, die laagwaardige ijzerstaven zouden hebben gebruikt in het oude Griekenland. Een van de redenen dat aan brons werd vastgehouden kan zijn dat de Romeinen hiermee de invloed van het buitenland wilden verminderen, zoals valt te lezen in the lost science of money. Wat er ook gebeurde met de veroverde gebieden, dit zou geen effect hebben op het muntgeld dat men in Rome hanteerde.

Hoewel bronzen munten een tijd de voorkeur genoten en zilveren munten toen nog niet circuleerden in Rome, werden zilveren munten wel gebruikt om betalingen aan soldaten mee te voldoen. In gebieden buiten het Romeinse rijk werden namelijk vooral zilveren munten gebruikt. Troepen die in grensgebieden resideerden hadden daardoor de voorkeur voor zilvergeld. Later bracht men wel zilveren munten in omloop en werd er ook in Rome met zilver betaald, bijvoorbeeld met de dinarius. De bronzen dupondius en de koperen sestertius werden gebruikt voor het dagelijkse betalingsverkeer.

Voor de Romeinse bovenklasse was goud een manier om hun weelde aan de wereld te tonen. Gouden decoraties en sieraden waren kostbaar en daardoor een prerogatief voor de gefortuneerden. Pas redelijk laat werd goud ook aangemunt en kon er ook met goud worden betaald in het Romeinse rijk. Zo werd de gouden de aureus pas onder Julius Caesar, die vanaf 48 jaar voor de jaartelling regeerde, frequent aangemunt. Deze pure gouden munten hielden lange tijd een hele stabiele waarde en stegen zelfs rap in waarde toen de inflatie toenam, waarover later meer.

Propaganda

Op de munten waren lange tijd personen afgebeeld die een belangrijke rol hadden gespeeld voor de ontwikkeling van het Romeinse rijk. Pas toen Julius Caesar de lakens uitdeelde begonnen Romeinse keizers zichzelf op de munten te zetten. De munten vormden dan ook een belangrijk communicatie- en propagandakanaal. Zeker in afgelegen gebieden vertelden de munten de bevolking wie hun rijk eigenlijk bestuurde. Onderzoek naar oude Romeinse munten geeft ons ook informatie over de gang van zaken in Rome. Zo bleek een keizer waarvan men dacht dat deze niet echt had bestaan wel degelijk een tijd te hebben geregeerd.

Afbeelding1

 De munten van de Romeinen zijn nu duizenden euro’s waard (bron; Historiek)

Gesjoemel met munten

Het Romeinse rijk breidde zich snel uit. De kosten om het reusachtige rijk te onderhouden stegen, maar dit zorgde niet voor problemen zolang de inkomsten ook stegen door een toenemend aantal belastingbetalers. Toen de expansie minder snel ging en er uiteindelijk een halt aan werd toegeroepen, moesten er steeds hogere belastingen worden geheven. Later begonnen de Romeinse keizers munten te mengen met laagwaardige metalen, waardoor het gat in de begroting kon worden gedicht. Men kan dan immers meer munten slaan zonder dat er meer edelmetaal nodig is. Deze beslissing zou echter catastrofaal blijken voor de waarde van de munten en daarmee de stabiliteit van het prijspeil.

Het is meerdere keren gebeurd dat er met het geld van de Romeinen werd gesjoemeld. Meerdere keizers zagen de weg vrij extra uitgaven te doen door de kwaliteit van het geld te laten verminderen. Keizer Nero introduceerde een nieuwe munt waar minder zilver in verwerkt zat om het afgebrande Rome te herbouwen. Het edelmetaalgehalte in munten ging nog verder omlaag door loonsverhogingen voor soldaten.

Keizer Caracalla introduceerde de dubbele dinarius, een munt die twee keer zoveel waarde had als een normale dinarius, maar desondanks evenveel zilver bevatte. Toen keizer Aurelion in 270 n.C. aan de macht kwam, bracht hij het percentage zilver in een munt terug naar een schamele 5 procent. Steeds maar weer werden oorlogen en grote bouwprojecten gefinancierd door het edelmetaalgehalte in munten omlaag te brengen.

 Afbeelding2

Vooral in onrustige tijden ging de kwaliteit van de munten achteruit. Geldverloedering gaat samen met het aantal keizers dat vermoord is. (Bron; Money.visualcapitalists)

Zelfs toen Diocletianus later enige pogingen deed het stelsel te hervormen bleven de prijzen stijgen. De keizer sloeg wel nieuwe munten van hogere kwaliteit, maar er waren inmiddels zoveel slechte munten geslagen dat de prijzen bleven stijgen. Om de ongekende prijsstijging te smoren kwam Diocletianus in het jaar 301 n.C. met een groot edict waarin alle prijzen vaststonden. 

Dit edict resulteerde niet in de gewenste remedie, maar tot een reeks faillissementen. Verkopers die hun prijzen niet meer konden verhogen, maar wel te maken hadden met inflatie, kozen ervoor te stoppen. Omdat lonen ook door het edict werden vastgesteld, gingen steeds meer mensen op zoek naar banen die niet in het edict waren opgenomen. Dit leidde tot een nieuwe regel van Diocletianus waarin iedereen werd verplicht het beroep van zijn vader uit te oefenen.

Toch kan Diocletianus ook enkele positieve dingen worden toegerekend. Zo kwam hij wel met ’s werelds eerste budget voor de overheid, waardoor bepaalde regio’s konden worden vergeleken om te zien waar kosten konden worden bespaard. Ook hief hij uniforme belastingen door het hele rijk en voerde hij een reorganisatie in bij het leger. Toch sloeg hij met het edict de plank volledig mis. In 305 treedt hij als enige Romeinse keizer vrijwillig af en besteedt hij de rest van zijn leven voornamelijk tijd aan tuinieren.

Afbeelding3

 Het goudgehalte van de gouden Aureus ging ook geleidelijk omlaag. (Bron; Wikipedia)

De val van Rome

De val van Rome valt niet alleen te wijten aan het gesjoemel met de munten. Ook aanvallen van verschillende stammen lieten het Romeinse rijk instorten. Het feit dat er vanaf de derde eeuw na Christus grondgebied verloren werd, terwijl er voorheen vooral grondgebied werd veroverd, zwengelde ook een interne machtsstrijd aan. Dit deed ook niet veel goeds voor de interne stabiliteit. De val van het Romeinse rijk is dan ook eerder een langdurig proces en een samenloop van omstandigheden.

Feit is wel dat de kwaliteit van het geld een goede graadmeter kan zijn van de staat van een land. De manier waarop de Griekse munten in kwaliteit achteruit holden verliep analoog aan de achteruitgang van de Griekse macht. Het Romeinse rijk sjoemelde met munten om het rijk maar te kunnen onderhouden, hetgeen alleen maar leidde tot verslechterende situaties. Ook prijscontroles, zoals die van Diocletianus, hebben we in de loop van de geschiedenis vaker gezien als reactie op geldontwaarding. De vraag is of verloedering van het geld een oorzaak of een symptoom is van de achteruitgang van een rijk. De twee verschijnselen gaan vaak hand in hand. Zo kwam er uiteindelijk een einde aan de weelde van de Grieken en Romeinen en ging de wereld over naar een nieuw tijdperk; de middeleeuwen.

 

Holland Gold YouTubeKijk ook eens een keer op ons YouTube kanaal

Namens Holland Gold interviewen Paul Buitink en Joris Beemsterboer verschillende economen en experts op macro-economisch gebied. Het doel van de podcast is om de kijker een beter beeld en houvast te bieden in een steeds sneller veranderend macro-economisch en monetair landschap. Klik hier om te abonneren.