9.3
8.536 reviews
Nederlands
NL
De Rabobank publiceerde vorige maand een rapport waarin het stelde dat Europa nieuw beleid moet voeren. De economen van de bank zien een aantal grote kwetsbaarheden voor Europese landen. Over welke kwetsbaarheden heeft de bank het en hoe kan Europa omgaan met deze Achilleshielen?
Europa is erg kwetsbaar als men kijkt naar belangrijke schaarse grondstoffen, want Europese landen zijn voor veel grondstoffen in grote mate afhankelijk van een klein aantal landen. Dat werd al zichtbaar toen de oorlog in Oekraïne uitbrak en Europese landen te maken kregen met hoge prijsstijgingen van energie. Europa focust zich nu op de transitie naar groene energiebronnen, maar ook daar zijn schaarse grondstoffen voor nodig. Voor de inkoop van die grondstoffen is Europa erg afhankelijk van niet-Europese landen. Daarom nam het Europees Parlement de Critical Raw Materials Act aan, een initiatief om de afhankelijkheid van andere landen te verminderen. De financiering van het initiatief is echter nog in nevelen gehuld.
Mocht Europa ervoor kiezen om zelf meer te gaan produceren, dan zou dat kunnen leiden tot hogere inflatiecijfers. Daar komt bij dat de energietransitie al met grote investeringen gemoeid gaat, aangezien huizen geïsoleerd moeten worden en omdat er veel industriële en logistieke processen op de schop gaan. Precieze schattingen van de kosten van de energietransitie lopen uiteen, maar dat er de komende jaren forse investeringen nodig zijn, waardoor de inflatie waarschijnlijk structureel hoger uitvalt, lijkt een zekerheid.
Vorige week uitte Jack Hoogland zijn twijfels bij de haalbaarheid van de energietransitie. Volgens Hoogland neemt de opschaling van de productie van bijvoorbeeld koper en uranium wel tien jaar in beslag. Daardoor zullen de prijzen van deze grondstoffen hard gaan stijgen de komende jaren. Zo geldt dat bijvoorbeeld voor koper; ‘Voor de productie van elektrische auto’s is veel meer koper nodig dan voor de productie van benzineauto’s, maar het aanbod van uranium kan die vraag waarschijnlijk niet bijbenen’, zo vertelde Hoogland.
Jack Hoogland was ook kritisch op de industrie van Europa, aangezien er steeds minder geproduceerd wordt op het continent en daarmee oogst Hoogland bijval van de economen van de Rabobank. In het rapport van de Rabobank vormt de industriële productie namelijk de tweede Achilleshiel. De productie van belangrijke goederen is namelijk essentieel voor de strategische autonomie van een land. Maar de productie in Europa neemt af en hoge energieprijzen spelen daar een grote rol in.
Andere grootmachten, zoals de V.S. en China kunnen nog lang teren op lage energieprijzen, maar dat ligt in Europa anders. Bedrijven kiezen er daardoor eerder voor om productie uit Europa te verplaatsen, in plaats van zich juist te vestigen op ons continent. Dat is ook te zien in de productiecijfers. De productie in Duitsland nam sinds 2022 af met vijf procent, maar in Amerika en China groeide de productie respectievelijk met vijf en elf procent. Voor econoom Han de Jong is deze trend zorgwekkend en was het reden om de ontwikkelingen in Duitsland een ‘ramp’ te noemen.
De cijfers van de industrie in verschillende landen vertonen een slecht beeld voor Europa. (Bron; RaboResearch)
De afgelopen jaren is duidelijk geworden dat oorlog op Europees continent niet langer uitgesloten kan worden. Europese landen hebben veel soft power. Regels die opgesteld worden in Brussel worden bovendien snel ook op andere continenten ingevoerd, het zogenaamde Brussel-effect. Europese landen hebben echter niet genoeg geïnvesteerd in defensie om ook zonder de hulp van Amerika militair nog veel in te kunnen brengen tegen andere grote machtsblokken. Met het oog op een mogelijke overwinning van Trump tijdens de komende presidentsverkiezingen, is de toekomst van de NAVO onzeker.
Daar speelt ook bij dat de EU wellicht een sterke economische en monetaire unie is, maar dat het politiek niet altijd botert. EU-landen lijken te verschillend om politieke eenheid uit te stralen. Dat blijkt uit de verschillen tussen Noord en Zuid wat betreft begrotingsregels, maar ook tussen Oost en West met betrekking tot bijvoorbeeld immigratie. Het ontbreken van politieke eenheid is een struikelblok voor het vormen van een militair verbond.
Een vierde kwetsbaarheid voor de Europeanen betreft het vraagstuk omtrent migratie. Sinds de Arabische lente is het aantal migranten explosief gestegen. Dit zorgde niet alleen in ons eigen land voor een heftige discussie, maar in veel Europese landen wordt er gediscussieerd over migratie. De afgelopen jaren ziet de Rabobank een verschuiving naar rechts. Zo voert Duitsland nu een strenger migratiebeleid, maar ook de overwinning van de PVV bij de laatste verkiezingen komt voor de Rabobank niet uit de lucht vallen.
De kosten voor deze vier kwetsbaarheden lopen op in de miljarden. De Rabobank schat de kosten voor deze vier kwetsbaarheden tussen minimaal twee en maximaal vijf procent van het nationaal product. Veel Europese landen hebben echter niet de ruimte om met die hoge kosten om te gaan. Hoewel overheden enkele bezuinigingen kunnen doorvoeren, gaat de uitvoering van de bovenstaande plannen waarschijnlijk gepaard met hogere schuldquotes. Het is de vraag of landen die al een hoge staatsschuld hebben deze last kunnen dragen met de oplopende rentes, zo schrijft de Rabobank.
De Rabobank stelt bovendien dat de theorieën die voorheen dominant waren nu geen uitweg meer bieden. Een liberaal beleid, waarin een krap monetair beleid, bezuinigingen en een groot vertrouwen in de markt centraal staan, biedt geen oplossing meer. Hogere rentes remmen de groei juist verder af en liberaal beleid zorgt ervoor dat er meer geïmporteerd wordt vanuit landen zoals China. Hoewel we dan op korte termijn ‘groen’ zijn en met elektrische auto’s rijden, zorgt dit voor een verdere uitholling van de Europese industrie. Strategische autonomie bezorgt het liberale beleid ons dus niet, aldus de Rabobank.
Keynesiaans beleid, met fiscale stimulansen en protectionistisch beleid is een even onaantrekkelijke optie, zo staat in het rapport. Stimulerend fiscaal beleid zou niet alleen de energietransitie en industriële productie kunnen bevorderen, maar ook sociale en economische problemen kunnen helpen aanpakken. Tegelijkertijd zorgt dit beleid voor een hoge inflatie, met een hogere rente als hoge prijs. En zoals we eerder zagen hebben overheden niet overal de ruimte om nog veel meer uit te geven.
Daarentegen stelt de Rabobank een nieuwe ‘holistische’ benadering voor, waarbij een duidelijke strategie wordt opgesteld om Europa er weer bovenop te helpen. Het is een beleidsmix die verschillende beleidsterreinen in beschouwing neemt om drie grote pijlers te dienen; energietransitie, industriële revitalisering en een sterker leger. De Rabobank noemt het een ‘fiscale whatever-it-takes’, verwijzend naar het monetaire beleid onder Draghi. Hierbij grijpt de overheid in om genoeg kapitaal vrij te maken voor de benodigde investeringen, aangezien de markt tekortschiet. Schulden moeten houdbaar blijven en een gematigde inflatie is toegestaan.
Een roep voor een Europese langetermijnstrategie kwam ook al vanuit oud-hoofdeconoom van de Rabobank, Wim Boonstra, in een podcast van Holland Gold; ‘Het verschil tussen China en Europa is dat China heel lang vooruitdenkt. Toen China in 1979 een economisch machtsblok wilde worden en begon met het openstellen van de economie, werd er in Europa en Amerika gegniffeld. Twintig jaar later is het dankzij China dat de mondiale doelstellingen op het gebied van armoedebestrijding zijn gehaald. Weer tien jaar verder was China een economische wereldmacht geworden. Ze weten precies waar ze naartoe willen. Terwijl Europa tien jaar heeft liggen slapen als het gaat om strategisch denken, anders waren we echt niet zo afhankelijk geweest van Russisch gas of Arabische olie’, aldus Boonstra.
Kijk ook eens een keer op ons YouTube kanaal
Namens Holland Gold interviewt Paul Buitink verschillende economen en experts op macro-economisch gebied. Het doel van de podcast is om de kijker een beter beeld en houvast te bieden in een steeds sneller veranderend macro-economisch en monetair landschap. Klik hier om te abonneren.
