9.3
8.042 reviews
Nederlands
NL
De wereldorde staat onder druk en 2026 begon met grote geopolitieke schokken. Hoe reageren de Europese leiders? Er klonken stevige uitspraken: de VS zou bezig zijn de wereldorde te vernietigen en zich schuldig maken aan nieuw kolonialisme. Één Europese leider ging daar niet in mee en voorspelde zelfs het uiteenvallen van de EU. Tot slot kijken we naar een recessie-indicator met een opvallend sterk historisch track record.
U hebt ongetwijfeld al gelezen dat de Verenigde Staten de leider van Venezuela gevangengenomen hebben en een Russische tanker in beslag hebben genomen. Ook liet Trump opnieuw duidelijk blijken territoriale ambities te hebben met betrekking tot Groenland. Allemaal tekenen van een tijdperk van ingrijpende veranderingen en geopolitieke verschuivingen. De wereldorde wordt in hoog tempo hertekend.
Donald Trump (bron: Gage Skidmore)
In de kerstspecial met Sander Boon en Frank Knopers gingen we al uitgebreid in op de opkomst van een nieuwe, multipolaire wereldorde. Daarbij werd duidelijk dat de huidige Europese leiders zich nog vasthouden aan de wereld van gisteren. In reactie op de gebeurtenissen van deze week deden diverse Europese leiders stevige uitspraken. Laten we aan de hand van die uitspraken bekijken hoe Europa er momenteel voor staat. Wat zeggen hun woorden over de positie en toekomst van de EU in een snel veranderende wereldorde?
De Duitse president Steinmeier zei deze week dat Amerika bezig is de wereldorde te vernietigen. Hij zei dat we niet passief mogen blijven toekijken terwijl de na de Tweede Wereldoorlog gevestigde wereldorde steeds verder uiteenvalt. Hij ziet dat het verlies aan respect voor het internationale recht vergevorderd is. Steinmeier noemde specifiek de afbraak van waarden bij Duitsland’s belangrijkste partner, de VS, dat zelf nog heeft meegebouwd aan de naoorlogse wereldorde.
Steinmeier vreest een toekomst waarin landen en hele regio's worden behandeld als het bezit van een paar grote mogendheden. Hij wil voorkomen dat de wereld verandert in een “roversnest waar de meest gewetenlozen nemen wat ze willen” en waar “kleine en zwakkere staten volledig weerloos zijn” en roept Duitsland op niet zwak te zijn.
Zwakte is precies waar Duitsland last van heeft. Eerder deze week liet de Duitse bondskanselier Friedrich Merz nog weten dat bepaalde sectoren van de Duitse economie zich in een “zeer kritieke” situatie bevinden. Hij heeft het dan onder meer over de Duitse auto-industrie. De economische adviseurs van Merz hebben recent hun groeivoorspelling voor dit jaar teruggeschroefd tot onder 1%. Het IMF waarschuwde dat Duitsland ingrijpende hervormingen nodig heeft om weer te kunnen floreren.
De bovenstaande grafiek van Robin Brooks laat zien dat het Duitse bbp in het derde kwartaal van 2025 negen procent onder de pre-covid-trendlijn lag. Dat is een grotere afwijking dan zichtbaar was na de mondiale financiële crisis op een vergelijkbare tijdschaal. Duitsland is momenteel de enige regio waar de kloof groter is dan destijds.
Trump en zijn regering nemen Duitsland al lange tijd niet bijzonder serieus. U herinnert zich wellicht de toespraak die Trump in september bij de Verenigde Naties hield. In diezelfde week werd in Duitsland bekend dat er duizenden banen in de auto-industrie werden geschrapt. Trump noemde het energiebeleid van Europese leiders suïcidaal en zei: “Als jullie je niet losmaken van het groene-energiebedrog, zal jullie land ten onder gaan.”
Chris Wright, de Amerikaanse minister van Energie, deed er deze week nog een schepje bovenop. Hij zei dat Duitsland een expert is in het wegjagen van industrie en stelde dat er een totaal gebrek aan rationaliteit is als het aankomt op energiebeleid. Hij noemde het beleid waar de Duitsers zich zo sterk voor inzetten “the greatest malinvestment in human history”.
In een toespraak voor Franse ambassadeurs deed Macron donderdag vergelijkbare uitspraken als Steinmeier en waarschuwde hij dat de “might-is-right-mentaliteit” opnieuw de kop opsteekt. “We leven in een wereld van grootmachten waarin er een reële verleiding is om de wereld op te delen,” aldus de Franse president.
Macron schetste volgens Politico het beeld van roofzuchtige grootmachten die proberen de wereld in invloedssferen op te delen, waarbij de VS het westelijk halfrond domineren onder de zogenaamde Monroe-doctrine. Macron zei dat Europa moet reageren door te weigeren te accepteren wat hij “nieuw kolonialisme” noemde. Hij wees op het belang van meer strategische autonomie en een kleinere afhankelijkheid van China en de Verenigde Staten.
Niet elke EU-leider reageerde op dezelfde manier. Ook Viktor Orbán hield deze week een toespraak. Daaruit blijkt dat hij duidelijk met een andere blik naar de toekomst kijkt. Hij wil dat Hongarije in de nieuwe multipolaire wereldorde goede relaties onderhoudt met alle grootmachten, waaronder de Verenigde Staten, Rusland en China. Hij stelt dat hoe meer goede relaties Hongarije onderhoudt met de grootmachten, hoe beter dat is voor het Hongaarse volk.
Dat verklaart wellicht waarom hij zich in zijn reactie op de situatie in Venezuela vooral op de oppervlakte hield en als enige EU-leider een gezamenlijke EU-verklaring over dit onderwerp niet ondertekende. Niet veel later ontving hij een steunverklaring van Donald Trump, die hem succes wenste bij de aanstaande verkiezingscampagne.
Hongarije neemt een andere positie in (bron: Viktor Orban)
Over de toekomst van de EU was hij wel duidelijk: “Hongarije is een soevereine, Hongaarse natie. Wij verwerpen de Brusselse drang naar een Verenigde Staten van Europa. De EU functioneert het best met sterke lidstaten, niet met opgelegde eenvormigheid.”
Hij verweet de EU-leiders dat zij oorlogszuchtig zijn geworden en zei dat de bijeenkomsten van de Europese Raad zijn veranderd in “war councils”. In 2026 verwacht hij binnen Europa toenemend maatschappelijk verzet tegen wat hij noemt: een op oorlog gerichte West-Europese elite. Hij ziet geen toekomst voor zich in een oorlogseconomie, maar in een economie van vrede en stabiliteit.
Volgens Orbán is de Europese democratie in verval. Hij stelt dat verkiezingen worden overgedaan (Oostenrijk), partijen worden bespioneerd (Duitsland), kandidaten worden geblokkeerd (Frankrijk) en politici worden gestraft omdat zij grenzen verdedigen en de vrije meningsuiting wordt beknot. Orbán plaatst daar zijn eigen visie tegenover: “Hungary chooses competition over bans and sovereignty over centralised control. That’s what democracy looks like.”
Orbán is geenszins van plan om Hongarije uit de EU te leiden. Hij maakt duidelijk dat hij een toekomst voor zich ziet binnen de Europese Unie, maar dat deze toekomst niet federaal, maar als een samenwerking tussen soevereine landen vorm moet krijgen. Viktor Orbán voorspelde deze week dat de Europese Unie “uit zichzelf uiteen zal vallen” door wat hij “leiderschapschaos” noemt. Wordt vervolgd!
Bijna niemand rekent dit jaar op een recessie in de VS. Maar volgens Albert Edwards, econoom en marktstrateeg bij Société Générale, kan dat wel eens misplaatst zijn. Een recessie-indicator met, in zijn woorden, “a 100% track record of success” signaleert namelijk iets heel anders.
Volgt er dit jaar een recessie in de VS? (Bron: Albert Edwards)
De bovenstaande grafiek toont het Amerikaanse werkloosheidspercentage in het rood, en het driejarig voortschrijdend gemiddelde als stippellijn. Sinds 1950 volgde er in acht gevallen een recessie nadat de werkloosheid een opwaartse trend inzette én door dat driejarig gemiddelde heen brak. Edwards schrijft dat een recessie momenteel de grootste bedreiging vormt voor aandelen. 
Verschil tussen vacatures en werklozen (bron: Charlie Bilello)
Het aantal openstaande vacatures in de VS daalde in november met 303.000 naar 7,15 miljoen. Dit lag ruim onder de verwachtingen en is het laagste niveau sinds december 2020. Het aantal openstaande vacatures ligt nu onder het niveau van voor de pandemie. De verhouding tussen beschikbare vacatures en werklozen daalde hierdoor naar 0,91. Er zijn in de VS nu 685.000 meer werklozen dan vacatures. Los van de COVID-periode is dit het grootste verschil sinds 2017.
Dat deze indicator nu een recessie signaleert, betekent overigens niet dat die ook onvermijdelijk gaat plaatsvinden. “Deze keer kan het anders zijn, maar dan moet je een verdomd goede reden hebben om dit te negeren,” aldus Edwards.
Kijk ook eens een keer op ons YouTube kanaal
Namens Holland Gold interviewen Paul Buitink en Yael Potjer verschillende economen en experts op macro-economisch gebied. Het doel van de podcast is om de kijker een beter beeld en houvast te bieden in een steeds sneller veranderend macro-economisch en monetair landschap. Klik hier om te abonneren.
