De-dollarisatie: het einde van de dollarhegemonie?

De Amerikaanse dollar is al decennialang de dominante reservemunt in de wereldeconomie, echter lijkt die positie langzaam te verschuiven. Steeds meer landen bouwen aan monetaire alternatieven, gedreven door geopolitieke spanningen en economische onzekerheid. Dit proces, bekend als de-dollarisatie, voltrekt geleidelijk en kan op termijn de rol van de VS in het wereldwijde monetaire systeem ondermijnen, de machtsverhouding in financiële markten verschuiven en de stabiliteit van de Amerikaanse economie beïnvloeden. Wat drijft deze trend, en hoe ziet de toekomst van de dollar eruit?

De opmars van goud en de rol van opkomende markten

Een van de duidelijkste signalen van de-dollarisatie is de toename van goudreserves bij centrale banken buiten de G7 en in Eurazië. Volgens data van de World Gold Council hebben centrale banken sinds 2022 meer dan 1.000 ton goud per jaar aangekocht, een niveau dat sinds de jaren ‘60 niet meer is voorgekomen. Deze aankopen worden met name gedreven door centrale banken van opkomende economieën zoals China, Polen, India, Rusland en Turkije, die hun reserves diversifiëren om hun afhankelijkheid van de Amerikaanse dollar te verminderen. Dit proces heeft de afgelopen jaren aan kracht gewonnen, waarbij de goudvoorraden in Euraziatische landen sinds 2008 doorlopend groeien.

In 2024 voegde China 44 ton toe aan haar reserves, en India verviervoudigde haar jaarlijks aankopen tot 73 ton. In Turkije, waar de economie de afgelopen jaren onder druk stond, werd opnieuw 75 ton goud ingeslagen. En het zijn niet alleen de Aziatische grootmachten die de trend zetten. Polen spande in Europa de kroon met een aankoop van 90 ton, gevolgd door Hongarije, Servië en Georgië. Het uitbreiden van goudreseveres blijft, van Europa tot Azië, razend populair. 

 De uitbreiding van monetaire alternatieven

Nu landen wereldwijd zoeken naar alternatieven voor traditionele betalingssystemen, komen Central Bank Digital Currencies (CBDC’s) steeds vaker in beeld. Deze digitale valuta’s, uitgegeven door centrale banken, beloven efficiëntere en veiligere betalingen zonder afhankelijkheid van commerciële banken of buitenlandse valuta.

Hoewel CBDC’s in westerse landen omstreden blijven, zien oosterse landen ze als een sleutel tot een alternatieve betalinginfrastructuur die de afhankelijkheid van de dollar vermindert. Het mBridge-project, opgezet door de centrale banken van China, Thailand, Hongkong en de Verenigde Arabische Emiraten, is een van de eerste concrete initiatieven in deze richting. Dit project maakt het mogelijk om internationale betalingen direct af te wikkelen zonder tussenkomst van de dollar, wat handelspartners een onafhankelijker alternatief biedt.

Ook groeit het aantal bilaterale handelsafspraken tussen landen waarin de Amerikaanse dollar wordt omzeild ten gunste van lokale valuta of digitale betalingen. Denk aan China en Rusland, die onderling steeds vaker in renminbi handelen, en India, dat olie afrekent met de Verenigde Arabische Emiraten in roepies in plaats van dollars. China heeft inmiddels bijna 40 valutaswaplijnen opgezet met opkomende markten. Het aandeel van de Chinese handels afrekingen in renminbi, is in tien jaar tijd gestegen van 20% naar 56%. Deze ontwikkelingen verkleinen de rol van de dollar als dominante handelsmunt en kunnen volwaardige alternatieven naar voren schuiven.

Trumps sancties en de toekomst van de-dollarisatie

Een belangrijke geopolitieke drijfveer achter de-dollarisatie zijn de sancties en handelsconflicten tussen de VS en andere grootmachten. Tijdens de eerste regering-Trump werden forse tarieven en handelssancties opgelegd aan China, de EU en andere economische blokken. Dit leidde tot tegenreacties en stimuleerde landen om alternatieve handelsroutes en betalingssystemen te ontwikkelen. De huidige regering-Trump lijkt dit duel door te willen zetten, wat het proces van de-dollarisatie verder kan versnellen.

In een speech over het afschaffen van federale belastingen zei Trump het volgende: "In plaats van onze burgers te belasten om buitenlandse naties te verrijken, zouden we buitenlandse naties moeten belasten en tariferen om onze burgers te verrijken." Hoewel Trump erom bekend staat uitspraken te doen die vooral bedoeld zijn om te provoceren, sluit dit aan bij de bredere trend waarin landen hun afhankelijkheid van de dollar en de economische macht van de VS verkleinen. Ook in de VS zelf wordt nu grootschalig fysiek goud aangeschaft. De COMEX heeft in de afgelopen 2 maanden een inflow van fysiek goud van 115% gezien, een duidelijk draaipunt van de norm in een omgeving van hoge rentes.

Uit een rapport van J.P. Morgan blijkt dat het aandeel van de Amerikaanse dollar in de wereldwijde valutareserves – een van de belangrijkste graadmeters van de dollardominantie – is gedaald, met name in opkomende markten. Toch moet worden opgemerkt dat de dominantie van de dollar diep verankerd blijft in de wereldeconomie. De Amerikaanse dollar vertegenwoordigt nog steeds meer dan 58% van de wereldwijde valutareserves, en de meeste grondstoffen worden nog altijd in dollars verhandeld.

De liquiditeit en stabiliteit van de Amerikaanse financiële markten maken de dollar een aantrekkelijk instrument voor handel en beleggingen. Daarom zal volgens Joyce Chang, de voorzitster van J.P. Morgan’s globaal onderzoek, de-dollarisatie waarschijnlijk een geleidelijk proces zijn dat niet van de ene op de andere dag zal plaatsvinden. Zolang de VS een van de grootste en meest invloedrijke economieën ter wereld blijft, zal de dollar een centrale rol spelen in de internationale financiële markten.

Toch is één ding duidelijk: de verschuiving van dollars naar goud en digitale valuta’s is in volle gang. Centrale banken breiden hun goudreserves uit, alternatieve betalingssystemen winnen terrein en geopolitieke spanningen versnellen de zoektocht naar dollaronafhankelijke handel. In dit proces blijft goud een veilige haven, een tastbaar en onafhankelijk waardeopslagmiddel dat niet afhankelijk is van het beleid van een enkele natie. De vraag is niet alleen of de dollar zijn status behoudt, maar hoe snel en in welke vorm het wereldwijde monetaire landschap zich zal hervormen. 

Deze onzekerheid, die onrust met zich meebrengt, is een van de drijvende krachten achter de stijgende goudprijs van de afgelopen periode.

Kijk ook eens een keer op ons YouTube kanaal  

Namens Holland Gold interviewt Paul Buitink verschillende economen en experts op macro-economisch gebied. Het doel van de podcast is om de kijker een beter beeld en houvast te bieden in een steeds sneller veranderend macro-economisch en monetair landschap. Klik hier om te abonneren.