9.3
8.542 reviews
Nederlands
NL
Is de energiecrisis het startschot voor een grote Europese recessie? De Europese economische uitdagingen spelen natuurlijk al langere tijd en zijn niet zelden het gevolg van eigen beleid; lees bijvoorbeeld deze weekselectie hierover nog eens terug. Daar komt nu, als gevolg van de oorlog in Iran, nog een nieuwe economische schok bovenop. Wat kunnen we de komende tijd verwachten?
Het duurt even voordat gestegen energieprijzen volledig doorwerken in de economie. Econoom Han de Jong publiceerde deze maand een artikel, Stilte voor de storm, waarin hij schrijft dat nagenoeg alle gepubliceerde macrocijfers nog betrekking hebben op de periode vóór de stijging van de energieprijzen.
Inmiddels verschijnen er steeds meer alarmerende berichten voor de Europese economie. Han merkt daarbij op dat sombere berichten vaak meer aandacht krijgen dan positieve. Het is goed ons daarvan bewust te zijn voordat we te snelle conclusies trekken uit de onderstaande berichten.
De PMI (Purchasing Managers’ Index van S&P Global) is een belangrijke maandelijkse indicator die op basis van enquêtes onder inkoopmanagers meet hoe het ervoor staat met de economie. Deze inkoopmanagers hebben goed zicht op zaken als productie, nieuwe orders en de ontwikkeling van de werkgelegenheid. Een stand boven 50 wijst op groei, terwijl een stand onder 50 duidt op krimp.
PMI Eurozone april 2026 (bron: Euronews)
De samengestelde PMI voor de eurozone daalde in april naar 48,6, tegenover 50,7 in maart. Daarmee komt de index uit op het zwakste niveau in ongeveer anderhalf jaar. Voor de dienstensector was het zelfs het zwakste cijfer sinds de coronalockdowns van 2021, een duidelijk signaal van krimp dus.
De productie-PMI steeg wel, maar geeft een vertekend beeld. Bedrijven in de eurozone bestellen momenteel extra grondstoffen en onderdelen vooruitlopend op verwachte tekorten en verdere prijsstijgingen. “De eurozone wordt geconfronteerd met toenemende economische problemen door de oorlog in het Midden-Oosten. Het conflict heeft de economie in april in neergang gebracht, terwijl de inflatie fors stijgt,” aldus Chris Williamson, hoofdeconoom bij S&P Global Market Intelligence.
Stagnerende economische groei in combinatie met hoge inflatie noemen we stagflatie, en daar zien we nu een onmiskenbaar signaal van volgens Euronews. Zowel de inputkosten als de verkoopprijzen stijgen snel en elke grote Europese economie stelt teleur op het gebied van groei. Politico schrijft dat de Europese economie steeds meer klem komt te zitten door een giftige combinatie van stagnerende groei en sterk stijgende prijzen.
Het IMF verlaagde deze week de Europese groeiramingen. Zonder de oorlog zou die groeiverwachting juist zijn verhoogd. De verwachte groei van de eurozone voor 2026 bedraagt nu nog slechts 1,1 procent en voor de EU als geheel 1,3 procent.
Groei- en inflatiecijfer inclusief ernstig scenario (bron: IMF)
Dat zijn nog relatief milde cijfers, maar het IMF schrijft dat er een hoge mate van onzekerheid in deze prognose zit. In een ernstiger scenario, waarin de aanbodschok aanhoudt en de financiële omstandigheden verkrappen, kan de EU dicht bij een recessie komen en kan de inflatie richting 5 procent stijgen.
Het IMF ziet duidelijke verschillen tussen landen en overheden in hun vermogen om deze schok op te vangen. Door hun veel lagere schuldquotes kunnen landen als Denemarken, Zweden en ook Nederland hun economie gemakkelijker ondersteunen dan landen met hogere schuldquotes, zoals Italië en Frankrijk.
Maar ook de eerstgenoemde landen krijgen te maken met oplopende druk door hogere defensie-uitgaven, vergrijzing en de energietransitie. Het IMF merkt daarnaast op dat de staatsrentes in verschillende markten al zijn gestegen.
Als we inzoomen op berichten over Europa’s belangrijkste economie wordt het toekomstbeeld er niet bepaald rooskleuriger op. Het risico dat Duitsland in een recessie terechtkomt, is sterk toegenomen door de oorlog in Iran.
De maandelijkse conjunctuurindicator van het Institut für Makroökonomie und Konjunkturforschung (IMK) liet voor het tweede kwartaal een recessiekans van 33,5 procent zien, tegenover 11,6 procent begin maart. De indicator verschoof bovendien voor het eerst sinds oktober van “geel-groen”, wat wijst op gematigde groei, naar “geel-rood”, wat duidt op verhoogde economische onzekerheid.
Verwachtingenindex Duitse bedrijven daalde sneller dan verwacht (bron: Bloomberg)
Ook de vooruitzichten voor het Duitse bedrijfsleven zijn sterk verslechterd. De verwachtingenindex van het Ifo Institut daalde in april naar 83,3, tegenover 85,9 een maand eerder. “Bedrijven zijn aanzienlijk pessimistischer over de komende maanden,” zei Ifo-president Clemens Fuest vrijdag in een verklaring. “De Duitse economie wordt hard geraakt door de crisis rond Iran.”
Het ministerie van Economische Zaken in Berlijn maakte woensdag bekend dat het zijn groeiverwachting voor dit jaar heeft gehalveerd. Volgens de nieuwe ramingen zal de economie dit jaar met slechts 0,5 procent groeien. Ook de verwachting voor volgend jaar werd neerwaarts bijgesteld: van 1,3 procent naar 0,9 procent.
Groeiverwachtingen Duitsland gehalveerd (bron: Bloomberg)
Het conflict in het Midden-Oosten is een flinke klap voor Duitsland, maar niet het grootste economische probleem van het land, lezen we bij Reuters. De Duitse economie kent al zes jaar vrijwel geen groei en presteert de afgelopen jaren structureel zwakker dan de rest van de EU. In de afgelopen vijf jaar bleef de Duitse groei gemiddeld 1,8 procentpunt per jaar achter bij die van de EU.
Er zijn verschillende oorzaken waarom de voor Nederland zo belangrijke Duitse economie achterblijft. De energiekosten liggen hoog door de kernuitstap, de energietransitie en het wegvallen van goedkoop Russisch gas na het conflict in Oekraïne. Daarnaast krimpt de Duitse beroepsbevolking door de vergrijzing. Volgens Destatis daalt het aantal mensen tussen 20 en 66 jaar van 51 miljoen in 2024 naar 41 miljoen in 2070. Daar komt bij dat Duitsers gemiddeld al het minste aantal arbeidsuren per werknemer per jaar maken binnen de OESO.
De Duitse industriële productie ligt inmiddels 24 procent onder haar (voormalige) langetermijntrend (bron: Thorsten Polleit)
De situatie wordt verder verergerd door lage investeringen en een zwakke productiviteitsgroei, twee andere belangrijke motoren van economische groei. De verwachting is zelfs dat de productiviteit de komende jaren met circa 0,1 procent per jaar zal blijven dalen. Publieke investeringen staan wel op de planning, maar een eventuele opleving zal waarschijnlijk traag verlopen. Overheden beschikken niet overal over voldoende uitvoeringscapaciteit om het geld snel effectief te besteden, terwijl plannen bovendien dreigen vast te lopen in de overvloed aan regels en bureaucratie die de economie al langer verstikt.
Hoe lang de situatie in het Midden-Oosten aanhoudt, blijft cruciaal voor de omvang van de klap voor de Europese economie en de inflatiegolf, zoals we begin maart al concludeerden. Dat de energiemarkt ook op langere termijn verstoord is, wordt inmiddels steeds duidelijker. Zelfs als de Straat van Hormuz weer opengaat, kan de situatie nog maanden verslechteren voordat daadwerkelijk verbetering optreedt. Daar komt nog eens bij dat Europa dit weekend begint met de invoering van het verbod op de invoer van Russisch gas.
Deze energiecrisis komt boven op de economische uitdagingen die Europa al kende. Stagflatie lijkt steeds waarschijnlijker en de verwachting is dan ook dat er de komende maanden nog veel somber economisch nieuws zal volgen.
Kijk ook eens een keer op ons YouTube kanaal
Namens Holland Gold interviewen Paul Buitink en Yael Potjer verschillende economen en experts op macro-economisch gebied. Het doel van de podcast is om de kijker een beter beeld en houvast te bieden in een steeds sneller veranderend macro-economisch en monetair landschap. Klik hier om te abonneren.
