Nederlands
NL
De minister van Financiën informeert vrijwel niet naar de Nederlandse goudvoorraad en weet nauwelijks hoe wordt gecontroleerd of het goud er echt ligt. Dit gaat om 612 ton goud ter waarde van ruim € 72 miljard die De Nederlandsche Bank (DNB) beheert, waarvan ruim twee derde in het buitenland ligt. Bovendien zijn er geen afspraken over hoe het goud in een crisis kan worden ingezet. Dat blijkt uit het rapport Focus op de goudvoorraad dat de Algemene Rekenkamer vandaag publiceerde. “De minister weet bijna niks, DNB weet weinig, zo blijkt uit het rapport”, reageert Paul Buitink van Holland Gold. Buitink riep eerder al bij onder meer BNR en EenVandaag op om meer goud naar Nederlandse bodem te halen.
Of het goud aanwezig is en veilig ligt, controleert DNB zelf. De externe accountant, die de minister als aandeelhouder benoemt, gaat wel mee bij de kluiscontrole in Zeist, maar niet naar de kluizen in New York, Londen en Ottawa (p. 17). Voor dat goud volstaat een 'externe bevestiging', die voor zover DNB weet wordt afgegeven door de buitenlandse centrale banken zelf (p. 4). De bewaarder verklaart dus zelf dat het goud er ligt; een onafhankelijke auditor komt er niet aan te pas. Haar eigen controleverslagen deelde DNB niet met de Rekenkamer en het ministerie vroeg er nooit om (p. 16). Op de vraag 'Ligt de goudvoorraad er echt?' kon het ministerie weinig antwoord geven (p. 14).
Er is geen enkele aanwijzing dat er goud ontbreekt. Maar zonder onafhankelijke fysieke controle is er voor het grootste deel van de voorraad ook geen zekerheid. In Duitsland en Oostenrijk mogen rekenkamers het goudbeheer van de centrale bank wél toetsen, maar in Nederland sluit de wet dat uit (p. 14-15).
DNB omschrijft het goud zelf als 'spaarpot voor noodgevallen', zoals een financiële crisis, ernstige politieke instabiliteit of oorlog (p. 10). In 2010 sprak de bank nog van 'ons nationale appeltje voor de dorst' (p. 9). Toch zijn er tussen DNB en de minister geen afspraken gemaakt of scenario's bepaald over hoe het goud in een crisis kan worden ingezet (p. 10). Volgens DNB is en blijft het goud van DNB, ook in extreme situaties (p. 10).
Opvallend, want het goud is juist bedoeld voor momenten van grote crisis. Minister Heinen stelt in zijn reactie dat afspraken over crisissituaties de onafhankelijkheid van DNB zouden inperken.
“Het is eigenlijk onvoorstelbaar dat er niet wordt nagedacht over de Nederlandse goudvoorraad”, zegt Buitink. “Onafhankelijkheid van DNB is cruciaal, maar mag geen argument zijn om helemaal geen strategie te hebben. Zeker in deze geopolitiek spannende tijden.”
Goud geldt in tijden van economische onzekerheid als waardevast, anders dan aandelen of obligaties (p. 7). Daarom dient het als vertrouwensanker en ultieme reserve. Het onderzoek past in eerder werk van de Rekenkamer. In 2022 bracht zij met Focus op strategische voorraden al in kaart welke noodvoorraden het Rijk aanhoudt, van aardolie tot medicijnen en contant geld. Ook Kamerleden vroegen de afgelopen jaren geregeld of zoveel goud in het buitenland verstandig is (p. 18-19).
Na de val van de Berlijnse Muur verkocht DNB in 1992 in het geheim 400 ton goud en in 1996 nog eens 300 ton, in een tijd waarin centrale banken afbouwden omdat goud weinig rendement opleverde (p. 8). Toen een grote verkoop door de Bank of England in 1999 onrust veroorzaakte, spraken vijftien Europese centrale banken in het Goudakkoord (Central Bank Gold Agreement) af alleen nog geleidelijk te verkopen. Sinds 2008 staat de Nederlandse voorraad stabiel op 612,45 ton (p. 8).
Omvang Nederlandse goudvoorraad, 1880-2026 (Bron: Algemene Rekenkamer, p. 9)
De minister schreef zelf aan de Kamer dat 'het beheer van de goudvoorraad behoort tot de vitale belangen van de staat' (p. 4). De reserve moet in uiterste nood het vertrouwen in Nederland overeind houden. Toch laat de minister zich er nauwelijks over informeren (p. 4). In de verslagen van het overleg tussen minister en DNB-president kwam het goud tot eind 2025 niet voor (p. 17). Over de geheime verplaatsing van goud uit New York naar Nederland in 2014 is in de archieven van het ministerie niets terug te vinden. Of de minister vooraf is geïnformeerd, is onbekend (p. 19).
De onafhankelijkheid van DNB is wettelijk verankerd en de minister heeft geen zeggenschap over hoeveel goud Nederland aanhoudt, hoe het wordt beheerd of waar het ligt (p. 11). “Terecht”, stelt Buitink. “Je wilt niet dat de politiek het goud voor ieder gat in de begroting kan gebruiken. Maar ook de Rekenkamer zegt dat onafhankelijkheid niet wil zeggen dat er geen gesprek mogelijk is.” De Rekenkamer citeert daarbij het Europees Monetair Instituut: 'Het verbod op beïnvloeding van buitenaf mag niet zodanig ruim worden uitgelegd dat het een dialoog tussen nationale centrale banken enerzijds en regeringen en overige staatsorganen (zoals het parlement) anderzijds zou uitsluiten' (p. 12). Of zoals de Rekenkamer het samenvat: 'Informatie inwinnen staat niet gelijk aan besluitvorming beïnvloeden' (p. 17).
Tussen maart en augustus 2026 verplaatste DNB ongeveer 86 ton goud uit de VS en Canada naar Londen. In de kern was dat een wissel. DNB verkocht bijna 59 ton in New York en kocht in Londen goud dat aan internationale handelsstandaarden voldoet. Ruim 27 ton ging fysiek naar Zeist, terwijl dezelfde hoeveelheid vanuit Zeist naar Londen vertrok. Netto kwam er dus geen gram goud bij in Nederland en het deel in Zeist bleef € 22 miljard (p. 21).
Verdeling goudvoorraad voor en na de verplaatsing (Bron: Algemene Rekenkamer, p. 21)
De operatie lag zo gevoelig dat het onderzoek van de Rekenkamer werd stilgelegd. DNB informeerde de minister op 8 december 2025 (p. 19); op zijn verzoek pauzeerde de Rekenkamer tien dagen later haar onderzoek, 'vanwege de grote belangen voor ons land en de veiligheid van de betrokkenen' (p. 20). Waarom precies, is publiekelijk niet bekend.
“Het is wel frappant dat DNB-president Olaf Sleijpen eind maart nog zei geen plannen te hebben om het goud uit de VS te halen, terwijl DNB begin december al tegen de minister had gezegd dit wel te gaan doen, en de verhuizing in maart al begon. Een soort leugentje om bestwil”, duidt Buitink. “En ook het uitstel van het rapport was heel waarschijnlijk vanwege Trump en de spanningen tussen de EU en de VS.”
Volgens Follow the Money speelde Trumps onberekenbaarheid wel degelijk een rol, al noemt DNB officieel andere redenen.
Tijdlijn goudverplaatsing en onderzoek Rekenkamer (Bron: Algemene Rekenkamer, p. 20)
Nederland staat niet alleen. Ook Duitsland, Frankrijk, India, Polen en andere landen verplaatsten de afgelopen jaren hun goud (p. 21).
Goudverplaatsingen per land sinds 2011 (Bron: Algemene Rekenkamer, p. 21)
Buitink pleit al langer voor meer goud op Nederlandse bodem. Bij EenVandaag wees hij op de gespannen relatie met de VS en op Duitsland en Polen, die meer goud dichter bij huis bewaren. “Kijk bijvoorbeeld naar de Poolse centrale bank, die tot de grootste goudkopers ter wereld behoort, of de Duitse centrale bank die al eerder goud terughaalde uit het buitenland. Daar wordt echt meer over goud nagedacht”, aldus Buitink. Na de verhuizing naar Londen zei hij in BNR's The Friday Move: “Ik hoop dat DNB nu gewoon hun eerste stap gezet heeft en uiteindelijk de stap afmaakt.” Het rapport onderstreept dat, want ruim twee derde ligt nog in het buitenland, zonder onafhankelijke controle en zonder crisisplan.
De Kamercommissie voor Financiën kreeg vandaag een besloten technische briefing van de Rekenkamer. Of de Kamer nu aandringt op meer openheid en controle, volgen we op de voet.
