9.3
8.666 reviews
Nederlands
NL
Twee onverwachte berichten over vervroegde vertrekken op sleutelposities roepen vragen op over het apolitieke karakter en de onafhankelijkheid van centrale banken. Waarom vreest men de Franse verkiezingen zozeer dat men het onafhankelijke imago van de ECB op het spel zou willen zetten?
Deze week meldde de Financial Times dat ECB-president Christine Lagarde de Europese Centrale Bank zou willen verlaten voor het einde van haar achtjarige termijn, die loopt tot oktober 2027. Een officiële aankondiging is er nog niet, maar de vooraanstaande Britse krant baseert zich op een bron die bekend zou zijn met haar overwegingen. Dit bericht kwam onverwacht en is extra opvallend, omdat zij daarmee niet de enige zou zijn die haar termijn niet afmaakt.
Christine Lagarde (bron: ECB)
François Villeroy de Galhau, de gouverneur van de Banque de France, liet eerder deze maand al weten zijn termijn niet af te maken. Hij treedt in juni af, 18 maanden eerder dan gepland, want zijn termijn zou pas eind 2027 aflopen. Ook zijn vertrek kwam als een verrassing. Wat is hier aan de hand?
Villeroy de Galhau benadrukte specifiek het feit dat hij de beslissing “in volledige persoonlijke onafhankelijkheid” heeft genomen. De onafhankelijkheid van centrale banken ten opzichte van de politiek wordt als essentieel beschouwd, ook door de Europese centrale banken zelf. Het moet voorkomen dat monetair beleid wordt ingezet voor electorale of begrotingsdoeleinden van politici, ten koste van prijsstabiliteit (inflatie) en geloofwaardigheid.
Enkele maanden geleden namen Europese centrale bankiers het nog publiekelijk op voor de onafhankelijkheid van de Federal Reserve, die onder druk wordt gezet door Donald Trump. Het bericht over een mogelijk vervroegd vertrek van Lagarde zet nu echter ook de onafhankelijkheid van de ECB ter discussie.
Het vervroegde vertrek van Lagarde en Villeroy de Galhau zou allesbehalve onafhankelijk en apolitiek zijn. Hun vervroegde vertrek zou te maken hebben met de Franse presidentsverkiezingen van april volgend jaar. Lagarde en Villeroy de Galhau zouden hiermee de Franse president Emmanuel Macron, maar ook de Duitse bondskanselier Friedrich Merz, de mogelijkheid willen geven nieuwe leiders voor deze instellingen aan te wijzen. Macron kan niet worden herkozen en zou, als beide leiders hun termijnen zouden uitzitten, geen invloed meer hebben op de benoeming van nieuwe leiders op deze sleutelposities.
Le Pen en Bardella staan volgens peilingen bovenaan in de Franse presidentsverkiezingen (bron: Bloomberg)
Volgens econoom Robin Brooks zou de ECB apolitiek moeten zijn maar is wat er nu gebeurt alles behalve apolitiek. Het rechtse en EU-kritische Rassemblement National (RN) van Marine Le Pen gaat in veel Franse peilingen aan kop. Hoewel Le Pen zelf uitgesloten lijkt te worden van deelname aan de presidentsverkiezingen, staat met Jordan Bardella een vervanger klaar die, net als zij, als uitgesproken eurosceptisch wordt gezien.
Volgens de Duitse econoom Holger Schmieding probeert de EU op verschillende manieren “ontwrichtende populisten” buitenspel te zetten. Volgens Schmieding kan Europa het zich niet veroorloven zich te laten gijzelen door een minderheid van dwarsliggers. Een andere belangrijke beslissing die men vóór de Franse verkiezingen probeert af te ronden, betreft het nieuwe meerjarige EU-begrotingskader van bijna €2.000 miljard.
Jordan Bardella in het Europees Parlement (bron: European Parliament)
Bardella zei tegen Bloomberg dat Macron volgens hem bezig is de instellingen dicht te timmeren en bewust obstakels op te werpen voor zijn opvolger. “Dit is een onaanvaardbare poging om de instellingen naar zijn hand te zetten," aldus Jordan Bardella.
Het Rassemblement National staat erom bekend macht vanuit Brussel terug te willen halen naar Parijs, het Franse recht boven EU-regels te willen plaatsen, meer controle over de landsgrenzen te willen nemen en minder geld te willen afdragen aan de EU. Dat zou neerkomen op een ramkoers met EU-verdragen en de huidige Brusselse koers.
In dat licht deed Villeroy de Galhau afgelopen woensdag een uitspraak die je als niet apolitiek zou kunnen opvatten. Volgens de vertrekkende gouverneur van de Banque de France moet zijn opvolger stevig Europees verankerd zijn en zich committeren aan het EU-project en de EU-verdragen.
Bloomberg schrijft dat het onafhankelijke imago van de ECB nu op het spel staat. Duitsland en Frankrijk, die volgens de website een traditie hebben om topfuncties in de eurozone onder elkaar te verdelen, zouden een gevaarlijk spel spelen. Le Pen en Bardella zouden juist gebruik kunnen maken van deze situatie in hun campagne. Ook zou dit een precedent scheppen dat toekomstige populistische leiders zelf als rechtvaardiging kunnen gebruiken om in te grijpen bij een centrale bank.
De EU-kritische lezer doet er overigens goed aan niet automatisch de kant van Jordan Bardella te kiezen. Bardella ziet quantitative easing, zoals toegepast vanaf 2015, als oplossing voor het schuldenprobleem van de Franse overheid. Centrale banken gebruikten dit instrument destijds om geld in de economie te pompen door activa zoals staatsobligaties op te kopen met nieuw gecreëerd geld. Die geldcreatie werkt inflatie in de hand en leidt uiteindelijk tot verder waardeverlies van de euro. Je kan dit ook positiever framen: in de praktijk is dit de impliciete oplossing die veel politici voor ogen hebben, afgaande op het gevoerde beleid. Het verschil is dat Bardella hier in elk geval openlijk over spreekt.
Alle commotie die is ontstaan heeft Lagarde inmiddels gedwongen om te reageren. Zij stelt dat haar ‘uitgangspunt’ is om haar mandaat tot het einde uit te dienen. Het is aan u de lezer om te beoordelen of zij daarmee de waarheid spreekt, of vooral probeert de brand te blussen.
Wanneer Christine Lagarde precies zal vertrekken, is nu nog onduidelijk, net als wie haar zal opvolgen. De belangrijkste kanshebbers voor het ECB-presidentschap hebben volgens econoom Robin Brooks echter één duidelijke gemene deler: prominente centrale bankiers zouden hun standpunten versoepelen uit carrière-overwegingen.
Joachim Nagel, president van de Bundesbank, verraste vorige week door steun uit te spreken voor eurobonds. Dat is opvallend, omdat de Bundesbank zich traditioneel altijd heeft verzet tegen gezamenlijke EU-schulduitgifte, juist omdat die de begrotingsdiscipline van landen met hoge schulden zoals Frankrijk verder ondermijnt. Eurobonds zijn niet in het belang van een land met lage schulden zoals Duitsland. Volgens Brooks doet Nagel deze uitspraak om zich gunstig te positioneren in de race om het ECB-presidentschap.
Ook Klaas Knot, voormalig president van De Nederlandsche Bank, geldt als een belangrijke kanshebber om Lagarde op te volgen. Hij stemde, net als een andere kandidaat Isabel Schnabel, in met het controversiële Transmission Protection Instrument (TPI). Met dit instrument kan de Europese Centrale Bank staatsobligatierentes plafonneren wanneer die volgens sterk oplopen.
Volgens Brooks is TPI niet in het belang van Nederland en Duitsland en verzwakt het uiteindelijk Europa, omdat het slechts de schijn van houdbare overheidsfinanciën wekt. Nagel, Schnabel en Knot moeten volgens hem niet beloond worden voor deze beleidskeuzes, ondanks het feit dat zij momenteel tot de grote kanshebbers voor het ECB-presidentschap behoren.
Linksom of rechtsom lijkt het er dus op dat we niet hoeven te verwachten dat de euro ineens een toonbeeld van waardevastheid wordt.
Kijk ook eens een keer op ons YouTube kanaal
Namens Holland Gold interviewen Paul Buitink en Yael Potjer verschillende economen en experts op macro-economisch gebied. Het doel van de podcast is om de kijker een beter beeld en houvast te bieden in een steeds sneller veranderend macro-economisch en monetair landschap. Klik hier om te abonneren.
