Rusland vraagt roebels voor betaling van gas

Door: Frank Knopers 

Rusland accepteert binnenkort alleen roebels voor levering van gas. Dat maakte de Russische president Vladimir Poetin eerder deze week bekend. Deze maatregel geldt alleen voor landen die vanwege de Russische inval in Oekraïne sancties aan Rusland hebben opgelegd. Dit betekent dat Europese landen binnenkort roebels nodig hebben om gas te blijven importeren.

Deze maatregel is een vergelding op het besluit van westerse landen om de valutareserves van Rusland te blokkeren. Door deze sancties kan het land niet meer bij haar tegoeden die in dollars, euro's en Britse ponden genoteerd staan. Deze valuta zijn samen goed voor meer dan de helft van de totale Russische reserves van $630 miljard. De centrale bank kan nog wel beschikken over haar goudvoorraad en haar valutareserves in Chinese yuan.

Hoe zijn de reserves van Rusland opgebouwd? (Bron: Central Bank of Russia)

Gas in roebels

De Russische president heeft Gazprom opdracht gegeven alle gascontracten met 'onvriendelijke' landen te herzien. Dat betreft vooral Europese landen die economische sancties hebben opgelegd en die nog steeds Russisch gas importeren. In reactie op deze aankondiging schoot de waarde van de roebel omhoog naar 106 roebels per euro. Op het dieptepunt van begin maart stond een euro gelijk aan 160 roebels. Daarmee is de roebel overigens nog niet terug op het niveau van voor de oorlog, want toen kreeg je ongeveer 80 tot 90 roebels voor een euro.

Wisselkoers van de roebel tegenover de Amerikaanse dollar (Bron: Bloomberg)

Door een strategisch belangrijke grondstof als aardgas uitsluitend in roebels af te rekenen creëert Rusland internationaal meer vraag naar haar munt. Europese economieën die afhankelijk zijn van Russisch gas moeten op de valutamarkt roebels zien te bemachtigen om gas te importeren. Nu gebruiken Europese landen alleen euro's (58%), Amerikaanse dollars (39%) en Britse ponden (3%) om Gazprom te betalen.

Het besluit van Poetin om deze valuta niet meer te accepteren is dus ook een harde klap voor de internationale rol van de euro. Tot voor kort stond Rusland nog zeer positief tegenover het gebruik van euro's voor handel met zowel Europa als China. Ook heeft de Russische centrale bank de laatste jaren veel dollarreserves ingeruild voor euro's, yuan en goud.

Multipolaire wereldorde

De afgelopen decennia was de Amerikaanse dollar met afstand de belangrijkste munt om olie en andere grondstoffen mee af te rekenen. Door netwerkeffecten zijn landen wereldwijd dollars gaan gebruiken voor internationale handel en zijn ze deze munt ook gaan oppotten als reserve. De garantie dat men wereldwijd dollars kan gebruiken om olie te importeren geeft de munt namelijk veel waarde. Omdat landen dollars verzamelen en deze investeren in Amerikaanse staatsobligaties kan de VS bovendien bijzonder goedkoop lenen.

Dit privilege was een lange tijd voorbehouden aan de Verenigde Staten. Maar de laatste jaren zien we die verhoudingen langzaam maar zeker veranderen. De euro is steeds belangrijker geworden als internationale handelsmunt, maar nu willen ook China en Rusland meedoen. China probeert Saoedi-Arabië te overtuigen om olie in yuan af te rekenen en Rusland eist nu roebels voor haar aardgas. Deze ontwikkelingen ondermijnen de dominante positie van de Amerikaanse dollar en daarmee ook het voordeel dat de Verenigde Staten daaruit halen.

Rusland zet Europese landen nu onder druk om in roebels te betalen, maar dat zal niet zonder slag of stoot gaan. Gazprom moet alle lopende contracten herzien, maar daar zullen Europese afnemers waarschijnlijk niet mee instemmen. Het is namelijk een vorm van contractbreuk. Duitsland, Italië en Polen hebben al laten weten dat ze hier niet zonder meer mee akkoord zullen gaan en dat ze eerst zullen overleggen. Om hun onderhandelingspositie te versterken overwegen Europese landen nu gezamenlijk gas in te kopen. We blijven deze ontwikkeling op de voet volgen.

Kijktip: Paul Buitink interviewt Brent Johnson

Paul Buitink sprak deze week met Brent Johnson van Santiago Capital over het besluit van Rusland om gas in roebels af te rekenen. Een interessant gesprek waarin Johnson uitlegt dat het niet zo makkelijk is om over te stappen op een alternatief voor de dollar. Hij legt uit dat landen wereldwijd niet alleen veel dollarreserves hebben opgebouwd. Ze hebben ook veel schulden opgebouwd in dollars. Landen hebben dollars nodig om deze schulden terug te betalen. Ze kunnen dus niet altijd overstappen naar een andere munt.

Johnson vertelt dat landen met de grootste economische en militaire macht altijd de spelregels hebben bepaald. Nu is die rol weggelegd voor de Verenigde Staten, maar in de toekomst zou een ander land die rol kunnen overnemen. Een machtswisseling kan zorgen voor grote economische veranderingen, maar dat wil niet zeggen dat de wereld daar ook beter van wordt. Volgens Johnson moeten we net zo kritisch kijken naar Rusland en China als naar de Verenigde Staten. 

 

Deze bijdrage is afkomstig van Geotrendlines

Holland Gold YouTubeKijk ook eens een keer op ons YouTube kanaal

Namens Holland Gold interviewen Paul Buitink en Joris Beemsterboer verschillende economen en experts op macro-economisch gebied. Het doel van de podcast is om de kijker een beter beeld en houvast te bieden in een steeds sneller veranderend macro-economisch en monetair landschap. Klik hier om te abonneren.