9.3
8.489 reviews
Nederlands
NL
De energiecrisis escaleert in hoog tempo. Olieprijzen bereiken niveaus die sinds 2008 niet meer zijn gezien, terwijl in Europa de eerste tankstations zonder brandstof komen te zitten. Wat zijn de gevolgen, en markeert dit het begin van een nieuwe inflatiegolf?
Deze week steeg de prijs van ruwe olie voor directe levering naar het hoogste niveau sinds 2008. De zogeheten Dated Brent, de prijs voor fysieke leveringen uit de Noordzee, bereikte donderdag $141,36 per vat en overtrof daarmee de niveaus die werden gezien tijdens de Russische invasie van Oekraïne. In de vorige weekselectie kon u nog lezen dat Larry Fink, CEO van BlackRock, een wereldwijde recessie voorspelt bij een langdurige olieprijs van $100 tot $150 per vat.
Olieprijs stijgt naar hoogste niveau sinds 2008 (bron: Bloomberg)
Bloomberg schrijft dat de stijging wijst op een groeiende kloof tussen termijncontracten en de fysieke markt, waar de toenemende schaarste aan voorraden steeds sterker wordt ingeprijsd. Die schaarste is inmiddels ook duidelijk merkbaar aan de pomp: in Nederland betaalt u voor een liter diesel al ruim €2,77. In Frankrijk zitten honderden tankstations zonder voorraad. Naar schatting heeft inmiddels zo’n 12 procent van de tankstations te maken met tekorten aan benzine en/of diesel. De tekorten zijn ontstaan nadat Total een vrijwillig prijsplafond invoerde van €1,99 per liter benzine en €2,09 per liter diesel.
De prijs voor een vat diesel is inmiddels gestegen tot boven de $200, het hoogste niveau sinds 2022. Diesel is essentieel voor de economie en onmisbaar voor landbouw, transport en scheepvaart. Europa is daarbij sterk afhankelijk van import. Ondanks de stijgende prijzen en de eerste tekorten bij tankstations gaan beschikbare ladingen niet massaal naar Europa, maar juist naar andere delen van de wereld, zelfs tot in Australië. De concurrentie om brandstof neemt daarmee verder toe. Volgens Bloomberg zal Europa simpelweg meer moeten bieden om voldoende diesel aan te trekken.
Ook het Europese vliegverkeer zal worden getroffen. De topman van Ryanair zegt dat de luchtvaartmaatschappij “5 tot 10% van de vluchten in mei, juni en juli” zal moeten annuleren als de Straat van Hormuz gesloten blijft. Welke routes worden getroffen, hangt af van de beschikbaarheid van vliegtuigbrandstof op de bestemming. Volgens Politico zijn Britse luchthavens het meest kwetsbaar, gevolgd door Franse luchthavens. Een eerste regionale Britse vliegroute is inmiddels al geschrapt vanwege de hoge brandstofprijzen. Nederland en België lijken als oliehubs van Europa juist in een relatief gunstige positie te verkeren.
De wereldwijde voedselprijzen staan onder druk door het conflict in het Midden-Oosten. The Economist schrijft dat het aantal mensen dat met acute honger wordt geconfronteerd, in 2026 recordniveaus kan bereiken als het conflict in Iran niet snel eindigt.
Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) ligt de focus van veel overheden vooralsnog op kostencompensatie, en niet op het terugdringen van de vraag naar brandstof. Om de dreigende inflatiegolf af te zwakken, kiezen zij ervoor de prijsstijgingen te beperken door middel van een recordvrijgave van strategische olievoorraden en het verlagen van belastingen. 38 landen hebben ervoor gekozen om de kosten van brandstofverbruik te verlagen, 26 landen hebben maatregelen genomen om het verbruik zelf te beperken.
Beperkingen van verbruik en compensatie (bron: Bloomberg)
Volgens EU-energiecommissaris Dan Jørgensen moet Europa zich voorbereiden op een langdurige energieschok: “Dit wordt een langdurige crisis… energieprijzen zullen voor lange tijd hoog blijven.” De EU onderzoekt momenteel “alle mogelijkheden”, waaronder brandstofrantsoenering en het vrijgeven van extra olie uit strategische reserves.
We schreven eerder al dat Europa zich moet voorbereiden op een crisis en energieprijzen zelfs bij een staakt-het-vuren hoog kunnen blijven, doordat een groot deel van de energie-infrastructuur in de Golfregio is beschadigd. Ondertussen gaan de aanvallen door. Iran heeft vrijdag opnieuw energiegerelateerde doelen in de Golfstaten aangevallen. In Koeweit werd een olieraffinaderij getroffen en in Abu Dhabi werd de grootste aardgasverwerkingsinstallatie stilgelegd nadat er brand uitbrak door brokstukken van een onderschepte raket.
Overheden zullen dus naar verwachting meer gaan uitgeven om kiezers te compenseren, terwijl de economie wordt geraakt door hogere energieprijzen en oplopende onzekerheid. Veel Europese landen kampen al met hoge schuldquotes en begrotingstekorten. In de Maandupdate van afgelopen dinsdag wezen we er al op dat dit, in combinatie met de dreigende inflatiegolf, de rentes op staatsobligaties sinds het begin van het conflict heeft opgedreven. Frank Knopers geeft in de podcast aan dat dit mogelijk weer kan leiden tot een Europees schuldenprobleem.
Stijgende rentes op staatsleningen sinds het begin van het conflict (bron: FT)
BlackRock heeft zijn shortposities in Duitse staatsobligaties vergroot en verwacht dat de oplopende inflatie de leenkosten boven het hoogste niveau in 15 jaar zal duwen. Ook Tom Becker, beheerder van het Tactical Opportunities Fund, voorziet hogere rentes. “De markten onderschatten mogelijk de fiscale reactie van Europese beleidsmakers, die meer geld zullen uitgeven aan energiezekerheid voor de winter en investeringen in militaire paraatheid,” zei hij. “Dat betekent dat het aanbod van staatsobligaties in de komende kwartalen zal toenemen.”
In een extra Holland Gold Podcast zei Thomas van Galen, hoofdstrateeg bij Achmea Investment Management, dat hij verwacht dat de inflatie in Nederland dit jaar kan oplopen tot 5 procent. In het deze week gepubliceerde inflatiecijfer van het CBS zagen we al een stijging van 2,4 naar 2,7 procent.
Om het paasweekend toch enigszins positief in te gaan, is er ook een lichtpunt: een containerschip met een Franse eigenaar heeft de Straat van Hormuz verlaten. Het lijkt te gaan om de eerste bekende doorgang van een schip gelieerd aan West-Europa sinds het begin van de oorlog. Daarnaast lijken drie tankers met Omaans eigendom de zeestraat te hebben gepasseerd via een route langs de eigen kust, als alternatief voor de noordelijke route door Iraanse wateren.
Een ander lichtpunt komt uit Saoedi-Arabië, waar het steeds beter lukt om olie te exporteren via Yanbu, een haven aan de Rode Zee. De toename van export via Yanbu compenseert inmiddels ongeveer 45% van het weggevallen aanbod uit de Perzische Golf deze maand.
In Duitsland wordt inmiddels de positie ten opzichte van kernenergie heroverwogen. Bondskanselier Merz riep daarnaast op tot de bouw van nieuwe gascentrales. In Italië overweegt men om vier kolencentrales, die momenteel stand-by staan, opnieuw te activeren als de problemen met de aanvoer van gas en olie toenemen.
Econoom Han de Jong pleit voor meer eigen productie van fossiele energie in Europa. Volgens hem zijn leveringszekerheid en betaalbaarheid te lang ondergeschikt geweest aan klimaatdoelen. Een verdere versnelling van de energietransitie biedt op korte termijn geen oplossing. Hij pleit daarom voor een sterkere inzet op kernenergie en fossiele productie, en voor minder invloed van klimaatactivisten op het energiebeleid. “Houd activisten zo ver mogelijk bij de beleidsknoppen vandaan,” aldus De Jong.
Kijk ook eens een keer op ons YouTube kanaal
Namens Holland Gold interviewen Paul Buitink en Yael Potjer verschillende economen en experts op macro-economisch gebied. Het doel van de podcast is om de kijker een beter beeld en houvast te bieden in een steeds sneller veranderend macro-economisch en monetair landschap. Klik hier om te abonneren.
