Nederlands
NL
Het IMF slaat alarm over oplopende overheidsschulden en rentelasten: hoe langer landen wachten met ingrijpen, hoe pijnlijker het wordt. Natuurlijk blijft ook Frankrijk daarbij niet buiten schot. Minister Eelco Heinen liet deze week weten dat hij het ‘totale armoede’ zou vinden als de ECB het land te hulp zou schieten.
Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft woensdag een dringende oproep gedaan aan overheden om hun uitgaven te verlagen en begrotingstekorten terug te dringen. Het fonds maakt zich zorgen over de combinatie van stijgende overheidsschulden en oplopende rentes op staatsobligaties. De gemiddelde overheidsschuld nadert de 100 procent van het bbp, het hoogste niveau sinds de Tweede Wereldoorlog. Uitstel van maatregelen zal het volgens het IMF alleen maar moeilijker en pijnlijker maken om de overheidsfinanciën weer op orde te brengen.
De rente op overheidsschulden stijgt (bron: IMF)
Tussen februari en september steeg de gemiddelde tienjaarsrente van de G7-landen met meer dan 1 procentpunt naar het hoogste niveau in bijna twintig jaar. Stijgende rentes op staatsobligaties verhogen de rentelasten. Hierdoor kan een vicieuze cirkel ontstaan: hogere rentelasten leiden tot grotere begrotingstekorten en meer schulden, waardoor beleggers een nog hogere rente kunnen eisen.
“We zeggen nu dat het dringend is en dat het nu moet gebeuren, omdat de omstandigheden zijn veranderd”, aldus Rodrigo Valdés, hoofd van de afdeling Begrotingszaken van het IMF, over de noodzaak van begrotingsdiscipline.
Valdés ziet de situatie verslechteren en maakt zich zorgen over het feit dat een meerderheid van de landen bezig is om de overheidsuitgaven te verhogen in plaats van te bezuinigen. Hoe langer landen wachten, hoe pijnlijker het uiteindelijk gaat worden, schrijft het IMF. Veel landen zullen het komende jaar een groot deel van hun schulden moeten herfinancieren, mogelijk tegen een veel hogere rente. Voor de G7-landen en Spanje nadert het aandeel van de schuld dat binnen één jaar afloopt de 30 procent.
Het IMF noemt de Verenigde Staten als concreet voorbeeld. De rentebetalingen daar zullen naar verwachting stijgen van ongeveer 2,8 procent van het bbp voor de pandemie naar 5,7 procent in 2031. In lage-inkomenslanden nemen rentebetalingen momenteel al meer dan 15 procent van de totale overheidsinkomsten in beslag, terwijl dit tussen 2011 en 2019 gemiddeld nog 9 procent was.
Vrijdagmiddag publiceren we op ons Engelstalige kanaal Reinvent Money een podcast met Matthew Piepenburg. Hij waarschuwt dat Europa slaapwandelend een schuldencrisis tegemoet gaat en noemt Amerika ‘broke’.
Als je het over een gebrek aan begrotingsdiscipline hebt, dan heb je het natuurlijk ook over Frankrijk. Het land blijft met een begrotingstekort van 5,4 procent ruim boven de in de eurozone afgesproken grens van 3 procent. De rente op Franse staatsobligaties loopt dan ook in een zorgwekkend tempo op.
Ontwikkeling Franse begrotingstekort (bron: Bloomberg)
Ook Valdés maakt zich zorgen over Frankrijk, zo blijkt uit een interview met Bloomberg waarin hij specifiek inging op de begrotingsproblemen van het land. Frankrijk moet volgens hem zorgen voor een ‘tijdige goedkeuring’ van het begrotingsvoorstel voor 2027, zonder de maatregelen af te zwakken, om zijn geloofwaardigheid te behouden en het marktvertrouwen te versterken. Het voorstel moet het begrotingstekort terugbrengen tot 5 procent van het bbp.
Met de verkiezingen in aantocht is het onzeker of er voldoende steun is voor het plan van de Franse minderheidsregering. Volgens Valdés zal Frankrijk zijn uitgedijde stelsel van sociale voorzieningen en pensioenen moeten aanpakken. 25 procent van de totale Franse overheidsuitgaven gaat naar pensioenen. In een eerdere Weekselectie legden we al uit waarom hervormingen in Frankrijk zo moeilijk van de grond komen. Voor zowel de rechtse presidentskandidaat Le Pen als haar linkse rivaal Mélenchon is het electoraal aantrekkelijk om zich tegen een verhoging van de pensioenleeftijd te verzetten.
ING schrijft dat Frankrijk zich momenteel in het oog van de storm bevindt. Toch verwacht de bank dat de begroting wordt aangenomen, waarschijnlijk zonder stemming en mogelijk met concessies. Goedkeuring zou volgens de bank een relatief succes zijn, omdat daarmee wordt voorkomen dat het tekort oploopt richting 6,5 procent. Daarmee zijn de onderliggende problemen echter niet opgelost. Met een begrotingstekort van 5 procent en een zwakke economische groei blijft de schuldquote namelijk stijgen, naar verwachting tot 121,7 procent van het bbp in 2027. Ook ING merkt op dat vrijwel niemand in Frankrijk bereid is om de pensioenen aan te pakken.
Vorige week schreven we al dat er een reële kans is dat de ECB uiteindelijk Frankrijk te hulp zal schieten. Een mogelijk instrument daarvoor is het Transmission Protection Instrument (TPI), waarmee de centrale bank staatsobligaties kan opkopen. Dat kan de financieringsdruk verlichten, maar lost de onderliggende begrotingsproblemen niet op. Die steun kan ten koste gaan van de inflatiebestrijding, waardoor de rekening uiteindelijk bij de gewone (ook Nederlandse) burger terecht kan komen.
VVD-minister van Financiën Eelco Heinen sprak zich deze week tegen zo’n reddingsoperatie uit. In een interview met het FD, tijdens de jaarvergaderingen van het IMF en de Wereldbank in Bangkok, noemt hij het ‘totale armoede’ als de ECB Frankrijk te hulp zou schieten. Hij roept Frankrijk op om te hervormen en zijn overheidsfinanciën op orde te brengen. Econoom Lex Hoogduin geeft hem gelijk.
Heinen zegt hierover ook met ECB-president Christine Lagarde te hebben gesproken. Zijn boodschap: politici moeten hun verantwoordelijkheid nemen en de problemen oplossen, in plaats van de druk bij de centrale bank neer te leggen. Bravo, minister Heinen! En dat mag ook gezegd worden na onze kritische podcast over de VVD eerder deze week.
