Hoge inflatie tast consumentenvertrouwen aan

Door: Frank Knopers 

De extreem hoge inflatie begint langzaam maar zeker haar tol te eisen. Door dure boodschappen, hoge brandstofprijzen en een stijgende energierekening houden consumenten steeds minder geld over. Dat terwijl de inkomens amper stijgen. Wie gespaard heeft gaat er ook niet meer op vooruit, want door de negatieve reële rente leveren ook spaarders koopkracht in. En die effecten zien we nu ook terug in de cijfers, want nieuwe cijfers van het CBS laten zien dat het consumentenvertrouwen verder is gedaald.

Het consumentenvertrouwen daalde in februari voor de vijfde maand op rij en bereikte daarmee het laagste niveau sinds mei 2020. Dat was aan het begin van de coronapandemie, toen veel ondernemers worstelden met lockdown maatregelen en vreesden voor een faillissement. Nu merken vooral consumenten te gevolgen, omdat bedrijven de hogere kosten direct doorberekenen in hun producten. En die kosten zijn het afgelopen jaar flink gestegen, zoals onderstaande grafiek laat zien.

Grootste stijging consumentenprijzen en producentenprijzen in decennia

Waarom is die inflatie zo hoog?

De hoge inflatie waar we nu mee te maken hebben wordt voornamelijk veroorzaakt door hogere prijzen voor energie en grondstoffen. In een jaar tijd is de olieprijs met 45% gestegen, terwijl gas ongeveer 50% duurder werd. Ook veel levensmiddelen zijn met tientallen procenten gestegen, met als grootste uitschieter de prijs van koffie en haver. Die zijn op de wereldwijde grondstoffenmarkt nu bijna twee keer zo duur als een jaar geleden.

Veel grondstoffen zijn in een jaar tijd spectaculair in prijs gestegen (Bron: Finviz)

Deze enorme prijsstijgingen vertalen zich natuurlijk naar de prijzen van producten die we dagelijks kopen. Zo is de prijs van een pak koffie in de winkel in een jaar tijd met 15 tot 20 procent gestegen, terwijl tomaten 25 tot 30 procent duurder zijn geworden. Een brood is ongeveer 10 tot 20 procent duurder geworden.

De koffieprijs is flink gestegen door slechte oogsten in Brazilië, waar 35% van alle koffiebonen voor de Nederlandse markt vandaan komen. De prijsstijging van tomaten komt juist door de hoge gasprijs, waardoor meer kassen leeg staan. In sommige gevallen kunnen telers zelfs meer verdienen door hun gascontract te verkopen dan door het gas zelf te gebruiken voor de productie van tomaten.

Zoals u zien stijgen de prijzen van producten in de supermarkt niet zo hard als die van de ruwe grondstoffen. Dat komt omdat de grondstofprijzen maar een gedeelte zijn van de totale kostprijs. Er komen ook kosten bij voor arbeid, verpakking, marketing, transport en dergelijke en die zijn het afgelopen jaar minder hard gestegen. Ook hebben producenten van levensmiddelen vaak langlopende contracten met leveranciers, waardoor een stijging van de marktprijs niet direct effect heeft op de prijzen in de winkels. Er zit dus ook enige vertraging in de doorberekening van de prijzen.

Hoe lang blijft de inflatie hoog?

De inflatie wordt dus voornamelijk veroorzaakt door gestegen energieprijzen en transportkosten. De prijzen van containervervoer zijn gedurende de coronapandemie bijvoorbeeld met een factor vijf tot zes gestegen. Deze kosten zullen op termijn naar verwachting weer gaan dalen, zeker als consumenten door stijgende prijzen en onzekere economische vooruitzichten hun bestedingspatroon aanpassen.

Volgens het CBS daalde de koopbereidheid van consumenten in februari naar het laagste niveau in ruim acht jaar. Ook waren consumenten negatiever over hun financiële situatie. Zowel voor de komende 12 maanden als afgelopen twaalf maanden. Ook ervaren meer consumenten dat de prijzen sterk zijn gestegen, waardoor ze minder geneigd zijn grote aankopen te doen. Lag dat aandeel begin 2021 nog op 16%, nu ervaart 66% van de consumenten dat de prijzen sterk zijn gestegen.

Een daling van het besteedbare inkomen van huishoudens betekent dat ze minder geld overhouden voor consumptie. Dat kan op termijn de inflatie doen afremmen. Als tegelijkertijd de marktrente verder oploopt, waardoor de stijging van huizenprijzen stokt en speculatie in grondstoffen afneemt, dan zou die inflatie wel eens als sneeuw voor de zon kunnen verdwijnen. Het inflatieprobleem lost dan vanzelf weer op, met als gevaar dat het doorslaat richting deflatie.

Schulddeflatie?

Dit scenario van schulddeflatie is bijvoorbeeld mogelijk wanneer de stijging van de huizenprijzen stopt en omslaat in een prijsdaling. De huizenmarkt werkt namelijk als een soort turbo op de Nederlandse economie. Stijgen de huizenprijzen, dan voelen huishoudens met een eigen woning zich rijk en geven ze makkelijk geld uit. Nu de rente laag is sluiten veel mensen nog snel een hypotheek af om een verbouwing mee te financieren. Dalen de huizenprijzen, dan werkt deze hefboom de andere kant op. Schulddeflatie hangt dus nog boven de markt en komt met een stijging van de rente steeds dichterbij. In dat scenario zijn goud en cash de meest veilige havens.

 

Deze bijdrage is afkomstig van Geotrendlines