Een transactie komt tot stand doordat de koper de euro's minder waardeert dan het product, terwijl de verkoper juist de euro's verkiest boven het product. Prijzen drukken we uit in euro's, waarbij we aannemen dat de euro een vaste maatstaf is. Maar wie alles in euro's meet, kan niet vaststellen of de euro zelf aan koopkracht verliest. Bekijken we dezelfde economie vanuit een andere maatstaf, zoals goud, dan kan een heel ander beeld ontstaan. Wat vertelt dat ons over de prijzen van vandaag?
Zoals eerder benoemd, ontstaat een vrijwillige transactie doordat personen goederen verschillend waarderen. Een brood is voor de klant meer waard dan het geld dat hij ervoor betaalt, terwijl de bakker juist het geld prefereert boven het brood.
In de tijd van jagers en verzamelaars leefden mensen voornamelijk in kleine groepen en waren zij grotendeels zelfvoorzienend en produceerden ze voor zichzelf. Door verschillen in vaardigheden gingen mensen zich steeds meer specialiseren in bepaalde taken. Hierdoor konden zij efficiënter produceren, wat leidde tot hogere productiviteit en welvaart. Tegelijkertijd ontstond er dus een grotere behoefte om met anderen te handelen.
Voordat geld bestond, gebeurde dit voornamelijk door middel van ruilhandel: goederen werden rechtstreeks tegen andere goederen geruild. Dit bracht verschillende problemen met zich mee. Een auto is bijvoorbeeld veel meer waard dan een koelkast. Hoe ruil je een auto tegen goederen met minder waarde? Je kan een auto niet opdelen in 10 delen. Bovendien moesten beide partijen precies datgene willen hebben wat de ander aanbood. Een concertkaartje kan voor de ene persoon veel waarde hebben, terwijl een ander er niets voor over heeft.
Om deze problemen te overbruggen, gingen handelaren goederen gebruiken die breed geaccepteerd werden en daardoor gemakkelijk verhandelbaar waren. In plaats van rechtstreeks te ruilen voor het gewenste product, ruilde men eerst een ander goed dat als medium of exchange diende. Dit goed werd niet primair aangeschaft voor consumptie of productie, maar om toekomstige transacties mogelijk te maken. Naarmate een goed door steeds meer mensen als ruilmiddel werd geaccepteerd, nam zijn verkoopbaarheid toe. Zo ontwikkelde het gebruik van bepaalde goederen zich uiteindelijk tot geld zoals we dat kennen.
Geld leidt dus tot meer transacties, maar het heeft verder nog een belangrijk voordeel. Doordat goederen uitgedrukt worden in dezelfde geld eenheid is het mogelijk om aan economische calculatie te kunnen doen. Als ieder goed werd uitgedrukt in een ander goed leidt dat tot erg veel prijzen. Aldi heeft ongeveer 1300 producten. Als deze in ieder ander product zouden worden uitgedrukt, zou dit leiden tot 844.000 prijzen. Dit leidt uiteraard tot chaos, dus geld wordt steeds belangrijker naarmate de productie toeneemt en steeds uitgebreider wordt. Een goede laptop kost bijvoorbeeld 1 ounce goud terwijl een auto 12 ounces goud kost. Een auto is dus ongeveer 12 laptops waard. Je kunt dus waarde makkelijk vergelijken en ondernemers kunnen door deze gemeenschappelijke marktprijzen kijken of ze winst of verlies maken en zien of ze hun kapitaal efficiënt alloceren.
Geld zorgt voor koopkracht. En is net zoals andere producten een markt. Een hogere vraag naar geld maakt het meer waard en een hogere hoeveelheid geld maakt het minder waard. Als mensen dubbel zo veel geld willen hebben bedoelen ze niet meer papier maar meer koopkracht. Wat niet helpt is het printen van geld om zo aan de extra vraag te voldoen want dit geeft ze weliswaar het geld maar verbetert de koopkracht niet doordat er evenveel producten zijn, maar er dubbel zoveel geld is, waardoor de koopkracht dus halveert. Onder een stabiele geldvorm die niet hard groeit zie je dan ook vaak dat prijzen dalen doordat de hoeveelheid geld minder snel stijgt dan de productie van goederen en diensten. Ter illustratie: 100 euro gedeeld door 10 broden is 10 euro per brood, 100 euro gedeeld door 100 broden is 1 euro per brood.
Een prijs is dan ook een ruilratio afhankelijk van het product en het goed. Als deze verandert dan ligt dat aan een van de twee. De huidige manier van het meten van inflatie beschouwt de euro als een stabiele meeteenheid. Je meet je tafel en deze is 2 meter lang. Als de helft van jouw meetlat is afgezaagd lijkt de tafel bij een nieuwe meting dubbel zo lang, maar deze blijft natuurlijk even lang. Door alles te meten in euro’s kan je nooit meten wat er met de euro zelf is gebeurd. De manier waarop inflatie nu wordt gemeten gebeurd met de Consumer Price Index (CPI). Hierbij wordt een mandje met producten gepakt en de prijs van dit mandje in de loop van tijd met elkaar vergeleken. De uitgever past het mandje ieder jaar aan op basis van wat representatief zou zijn. Huizenprijzen zitten er niet in en de manier van meten is historisch ook vaker aangepast.
Daarom zit er een belangrijke meerwaarde in het meten van prijzen in goud. Goud heeft geen commissie die de berekening bijstelt. De waarde van goud beweegt weliswaar, maar de maatstaf zelf staat vast: een ounce in 1932 is dezelfde als een ounce nu, en niemand kan de definitie aanpassen. De mediane huizenprijzen van eengezinswoningen in de VS zijn in goud uitgedrukt historisch goedkoop (grafiek links), terwijl de aandelenindex van de 500 grootste bedrijven van de Verenigde Staten significant lager staat dan in de jaren 2000 en ook bijna 30 procent lager staat dan in januari 2022 (grafiek rechts). En dat laat de Consumer price index niet zien.
Wie prijzen alleen in euro’s meet, kan nooit zien of de euro zelf aan koopkracht verliest. Een meetlat kan zichzelf niet meten. Inflatiecijfers zeggen daarom iets over de prijs van een mandje consumptiegoederen, maar niet over wat er met de maatstaf zelf gebeurt. Goud is geen perfecte maatstaf, want ook de waarde ervan schommelt. Maar het is wel een onafhankelijke maatstaf: niemand kan de definitie aanpassen. Meet je huizen en aandelen in goud, dan ontstaat een ander beeld dan in dollars of euro’s. Het laat zien dat prijzen in geld maar een deel van het verhaal vertellen.