9.3
8.064 reviews
Nederlands
NL
Sinds de Russische inval in Oekraïne zijn de prijzen van veel grondstoffen sterk gestegen. Niet alleen olie en gas zijn duurder geworden, ook stijgen de prijzen van levensmiddelen als graan, tarwe en zonnebloemolie. Uit vrees voor mogelijke tekorten hebben sommige landen al beperkingen opgelegd aan de export van grondstoffen. De Nederlandsche Bank houdt in haar sombere scenario rekening met een inflatie van 9,5%, oplopende werkloosheid en langere economische groei. Deze problemen kunnen op verschillende manieren een nieuwe crisis veroorzaken.
Voor de Europese consument zijn de hogere voedselprijzen vervelend, maar de echte problemen lijken zich in Afrika voor te doen. Deze landen zijn voor een groot gedeelte van hun voedselvoorziening afhankelijk van tarwe uit Rusland en Oekraïne. Deze landen hebben dus niet alleen te maken met hogere voedselprijzen, maar ook met mogelijke leveringsproblemen. Als de oorlog in Oekraïne lang duurt kan dat gevolgen hebben voor de voedselproductie, bijvoorbeeld omdat boeren niet kunnen zaaien of oogsten. Ook kan schade aan de infrastructuur in Oekraïne de export van tarwe en graan belemmeren. Zo is toegang tot de Zwarte Zee essentieel voor Oekraïne om tarwe naar Afrikaanse landen te exporteren.
Als de voedselproductie ontregeld wordt, dan raakt dat landen als Egypte, Somalië, Benin en Soedan. Sommige van deze landen zijn zelfs volledig afhankelijk van tarwe uit Rusland en Oekraïne. Ook andere Afrikaanse landen zijn zeer afhankelijk van tarwe uit deze twee landen, zoals onderstaande grafiek laat zien. Dat kan grote problemen opleveren, omdat het gemiddelde inkomen in veel van deze landen relatief laag is. In veel Afrikaanse landen besteden mensen tot een derde van hun inkomen aan voedsel, terwijl dat in West-Europese landen minder dan tien procent is.
Afrikaanse landen zijn erg afhankelijk van tarwe uit Rusland en Oekraïne
Hogere voedselprijzen komen in Afrika dus veel harder aan dan in Europa. In 2010 en 2011 zorgden hoge voedselprijzen al voor sociale onrust in grote delen van Noord-Afrika. Dat zou nu opnieuw kunnen gebeuren als de voedselprijzen over een langere periode hoog blijven. Eerder deze maand steeg de tarweprijs op de internationale markt naar een record van $528 per ton, meer dan een verdubbeling ten opzichte van de gemiddelde prijs van vorige zomer. Ook liggen de prijzen nu flink hoger dan tijdens de Arabische Lente, toen mensen door de hoge voedselprijzen de straat op gingen.
Door de oorlog in Oekraïne dreigt de wereldwijde voedselveiligheid in het geding te komen. Als de akkers waar de boeren moeten zaaien en oogsten bezaaid liggen met metaalresten van raketten en kogels, granaatscherven en niet ontplofte munitie, dan kan dat een deel van de landbouwgrond voorlopig onbruikbaar maken. Grote landbouwmachines kunnen het land dan niet bewerken. Hoe groot de economische impact is, dat hangt af van hoe lang de oorlog duurt en hoe groot de werkelijke schade aan de voedselproductie is. We hebben gezien dat er ook veel speculatie in de grondstoffenprijzen zit. Zo hard als de prijzen van olie en gas eerder deze maand omhoog schoten, zo hard gingen ze daarna ook weer naar beneden.
Tarweprijs is deze maand tot recordhoogte gestegen
De hoge grondstoffenprijzen raken consumenten wereldwijd in de portemonnee, maar de extreme volatiliteit is op zichzelf ook een probleem. Voor consumenten is dat minder zichtbaar, maar het kan energiebedrijven en handelaren in grote problemen brengen. Eerder deze maand stuurde de European Federation of Energy Traders (EFET), een branchevereniging voor energiebedrijven en handelaren, zelfs een brief naar toezichthouders en marktpartijen. Daarin waarschuwde ze voor liquiditeitsproblemen en mogelijk zelfs solvabiliteitsproblemen in de energiesector.
Door de plotselinge stijging van de prijzen voor olie en gas moeten handelaren momenteel veel meer geld opzij zetten om aan hun margeverplichtingen te kunnen voldoen. Vergeleken met de zomer van vorig jaar zijn die bedragen nu vijf tot zes keer zo hoog. Dat betekent dat bestaande kredietlijnen soms niet meer toereikend zijn. Door de extreme volatiliteit van de energieprijzen durven banken minder krediet te verlenen op basis van het beschikbare onderpand, waardoor handelaren in de problemen dreigen te komen.
Energiebedrijven en handelaren waarschuwen voor liquiditeitsproblemen
Handelaren die contracten afsluiten op de termijnmarkt moeten daarvoor een bepaald bedrag op hun rekening hebben staan, de zogeheten margeverplichting. Dit is geen aanbetaling van de onderliggende waarde, maar een veiligheidsmarge die de beurs hanteert als bescherming tegen een prijsdaling van de onderliggende waarde. Neemt de volatiliteit toe, dan zal ze een hogere marge rekenen. Daalt de volatiliteit, dan mogen handelaren met minder marge een positie innemen. De margeverplichtingen zijn nu zo groot dat handelaren en energiebedrijven er niet meer zeker van zijn dat ze deze kunnen betalen. Het risico bestaat dat ze daardoor een deel van hun positie niet meer kunnen afdekken, wat betekent dat ze prijsrisico lopen. Bij stijgende energieprijzen is dat risico voor handelaren, bij dalende prijzen voor energieproducenten.
Het EFET waarschuwt overheden voor sancties die de Russische export van olie, gas en steenkool raken. Dergelijke sancties kunnen een dramatische stijging van de energieprijzen veroorzaken, met nog hogere margeverplichtingen tot gevolg. Dit kan de energiemarkt verder ontregelen en mogelijk leiden tot het faillissement van een handelaar. Dit kan als een domino-effect doorwerken op de financiële markten, zo waarschuwt de brancheorganisatie. Om een nieuwe kredietcrisis vergelijkbaar met die van 2008 te voorkomen zouden overheden en centrale banken de sector moeten ondersteunen. Volgens EFET moeten de ECB of de Bank of England overwegen liquiditeitssteun te geven aan handelaren. Dit geeft aan hoe acuut de situatie in de energiemarkt momenteel is.
De economische sancties van het westen tegen Rusland komen dus als een boemerang terug. Niet alleen Rusland ervaart de negatieve effecten, ook de Europese consument gaat het merken in de portemonnee. In de minder rijke landen kunnen hogere prijzen voor voedsel en energie een sociaal en maatschappelijk ontwrichtend effect hebben, maar ook het rijke westen loopt risico. Grote energiebedrijven en energiehandelaren worstelen met extreme prijsvolatiliteit van olie, gas, tarwe, graan en andere grondstoffen. Als de oorlog in Oekraïne en de economische sancties langer aanhouden, dan is zelfs het sombere scenario van DNB misschien te optimistisch. Wilt u goud kopen door middel van goudbaren of gouden munten? Wij helpen u graag met uw bestelling.
Kijk ook eens een keer op ons YouTube kanaal
Namens Holland Gold interviewen Paul Buitink en Joris Beemsterboer verschillende economen en experts op macro-economisch gebied. Het doel van de podcast is om de kijker een beter beeld en houvast te bieden in een steeds sneller veranderend macro-economisch en monetair landschap. Klik hier om te abonneren.
