Nederlands
NL
Al het goud dat ooit is gemijnd, past in een kubus van ongeveer 22,6 bij 22,6 bij 22,6 meter. Die schaarste is altijd een van de fundamenten geweest van goud als waardeopslag. Maar kan goud door kunstmatige productie minder schaars worden?
Het Amerikaanse techbedrijf Marathon Fusion claimt goud te hebben gecreëerd via kernfusie. Hoe werkt dit proces, en vormt het een bedreiging voor de schaarste van goud, of is het vooral een storm in een glas water?
Om het proces te begrijpen, is het eerst belangrijk om te weten wat goud nou eigenlijk is. Het element goud is opgebouwd uit allemaal losse atomen. Ter illustratie kun je atomen vergelijken met de losse bakstenen in een muur. Deze losse bakstenen vormen samen dus deze muur. Atomen zijn de kleinste deeltjes die een chemisch element nog kenmerken. Zo roesten alle goudatomen niet en verkleuren ze onder normale omstandigheden niet. Het element en de atoomsoort worden bepaald door het aantal protonen en neutronen die zich in de kern van een atoom bevinden. Goud wordt scheikundig geschreven als Au 197/79, waarbij het bovenste massagetal het aantal protonen + neutronen aangeeft, en het onderste getal het aantal protonen weergeeft. Er zitten dus 79 protonen en 118 neutronen in de goudkern. 
Bij Marathon Fusion veranderen ze het aantal protonen en neutronen in de kern van kwik, waardoor het in een goudatoom verandert. Bij een kernfusiereactor komen er neutronen met een erg hoge snelheid vrij. Door deze neutronen te laten botsen met de kern van kwik Hg 198/80, verlaten 2 neutronen de kern en verliest kwik dus netto een neutron. Het ontstane Hg 197/80 is geen stabiel element, waardoor een positief proton een negatief elektron opneemt en zo een neutraal neutron vormt. Het aantal protonen daalt zo van 80 naar 79: het kwik is daarmee veranderd in stabiel goud Au 197/79.
In theorie zou het dus mogelijk zijn, maar is het economisch en in de praktijk ook haalbaar? Bij CERN, waar onderzoek wordt gedaan naar elementaire deeltjes, hebben onderzoekers al goud gemaakt uit lood. Hierbij lieten ze loodkernen met bijna de lichtsnelheid vlak langs elkaar bewegen. Sommige kernen verloren daarbij drie protonen en veranderden zo in goudkernen. De hoeveelheid was echter commercieel verwaarloosbaar: tijdens de meetperiode 2015–2018 ontstond naar schatting 29 picogram goud, oftewel 0,000000000029 gram. De geproduceerde goudkernen konden niet worden opgevangen. Ze botsten vrijwel direct tegen onderdelen van de deeltjesversneller aan en gingen daarbij verloren.
De manier van Marathon Fusion is wel fundamenteel anders. Op platform X maakte het bedrijf bekend dat ze van kwik echt stabiel goud hebben gemaakt en het record van CERN met een factor 10 hebben verbeterd. In een document van juli 2025 stelt het bedrijf op basis van theoretische computersimulaties dat een fusiereactor ongeveer twee ton goud zou kunnen produceren per gigawatt thermisch vermogen per jaar. Omgerekend naar een reactor met één gigawatt elektrisch vermogen zou dit neerkomen op ongeveer vijf ton goud per jaar.
Toch is er nog erg veel onduidelijkheid. De techstartup heeft namelijk niet bekendgemaakt welke hoeveelheid goud er geproduceerd is en tevens is de claim niet geverifieerd door een onafhankelijke partij. Ook is er niet bekend wat de kosten van het produceren waren. Naast deze vragen is er een belangrijker punt. Deze techniek is afhankelijk van de neutronen die vrijkomen in een kernfusiereactor en kan helpen om de opbrengsten van een kernfusiereactor, naast de verkochte stroom, te verhogen. Toch is er nog geen kernfusiereactor die elektriciteit verkoopt, en zijn de eerste commerciële fusiereactoren nog jaren weg en onzeker, laat staan het proces om hiermee goud te produceren.
Natuurkundige Karl Lackner benoemt in een interview ook andere uitdagingen met deze techniek. Hoewel de hoofdreactie stabiel goud oplevert, kunnen andere isotopen (verschillende varianten van hetzelfde chemische element) van kwik tijdens het proces wel radioactieve goudisotopen produceren. Volgens Lackner moet dit goud minstens 18 jaar worden opgeslagen voordat het geschikt is voor sieraden. Voor goud dat als belegging wordt aangehouden of wordt opgeslagen, vormt dit echter geen groot probleem. Een ander probleem is de beschikbaarheid van kwik-198. Deze isotoop vormt slechts ongeveer 10% van het natuurlijke kwik. Om voldoende grondstof te verkrijgen, moet het kwik eerst worden verrijkt, wat weer extra kosten met zich meebrengt.
In het kort: Marathon Fusion heeft een belangrijke wetenschappelijke mijlpaal behaald met deze techniek. Toch is er nog geen operationele commerciële fusiereactor en is dit nog jaren weg. Met deze fusiereactor vervolgens goud produceren is theoretisch mogelijk, maar of dit economisch en op grote schaal haalbaar is, daar is nog geen bewijs voor.
