9.3
8.403 reviews
Nederlands
NL
Het conflict met Iran kan zware economische gevolgen hebben voor Europa. Economen waarschuwen dat een langdurige energieschok de euro onder druk kan zetten en zelfs een diepe recessie in Europa kan veroorzaken. De oorlog legt daarmee een fundamentele kwetsbaarheid van de Europese economie bloot: de afhankelijkheid van geïmporteerde energie.
Door de oorlog in Iran en de blokkade van de Straat van Hormuz steeg de olieprijs met meer dan 15 procent, terwijl de gasprijs tijdelijk verdubbelde. De prijs van Europese vliegtuigbrandstof is deze week inmiddels met meer dan 70 procent gestegen. De Straat van Hormuz is de belangrijkste energiecorridor ter wereld: ongeveer 20 procent van de mondiale olieproductie en circa 20 procent van de wereldwijde LNG-export loopt via deze smalle zeestraat.
Het mogelijke verlies van olieaanbod is veel groter dan vergelijkbare situaties in het verleden (bron: internationalman)
De energieminister van Qatar waarschuwt dat een oorlog in het Midden-Oosten ‘de wereldeconomie onderuit kan halen’. Volgens hem kunnen alle energie-exporteurs in de Golfregio binnen enkele weken hun productie stilleggen, met een olieprijs van 150 dollar per vat als mogelijk gevolg.
De euro verloor deze week ongeveer 2 procent ten opzichte van de Amerikaanse dollar. Door de sterke afhankelijkheid van geïmporteerde energie raakt deze ‘energieschok’ de Europese economische groei en koopkracht veel harder dan die van de Verenigde Staten.
De wisselkoers van de euro zakt (bron: Bloomberg)
De reactie op de Russische inval in Oekraïne laat goed zien hoe gevoelig de euro is voor een energieschok. Volgens analisten van Barclays zorgt elke stijging van de olieprijs met 10 procent ervoor dat de dollar 0,5 tot 1 procent sterker wordt ten opzichte van de euro.
Duitse econoom Daniel Stelter zegt in gesprek met Euronews dat “een toch al structureel zwakke euro door lage groei, hoge schulden en politieke verdeeldheid verder onder druk komt te staan omdat kapitaal richting dollarbeleggingen stroomt die als veilig worden beschouwd.”
Voor Europa lijkt vooral de duur van het conflict doorslaggevend. Een regionale escalatie in het Midden-Oosten, waarbij de energievoorziening richting Europa langdurig ontregeld raakt, vormt het slechtst denkbare scenario.
Carsten Brzeski, hoofdeconoom van ING, waarschuwt dat een blokkade van de Straat van Hormuz gedurende meerdere weken de olieprijs kan opstuwen tot 100 dollar per vat of meer. In dat scenario kan de euro volgens hem verder verzwakken tot circa 1,10 dollar. Stelter is nog pessimistischer. Volgens hem kan de euro in het slechtste scenario ruim onder het dieptepunt van 2022 zakken, richting 0,90 tot 0,95 dollar.
Volgens Stelter zal een langdurig conflict vooral de energie-intensieve sectoren in Europa treffen, terwijl Europese beurzen veel harder kunnen dalen dan de Amerikaanse markten. Stagflatie kan daarbij een verkoopgolf op de Duitse beurs veroorzaken. Tegelijk dreigen energierantsoenering, productiestops en een verdere verplaatsing van industrie naar het buitenland opnieuw actueel te worden.
Bij een scenario van een langdurige oorlog en een maandenlange blokkade voorziet hij zelfs een diepe recessie in Duitsland: “Hogere energieprijzen werken als een extra belasting en drukken consumptie en investeringen. Reeds zwakke industrielanden zoals Duitsland glijden dan in een diepe recessie, de hele eurozone minstens in een technische recessie.”
Normaal gesproken kan een zwakke euro de export ondersteunen, maar volgens hem gaat die vlieger deze keer niet op, omdat hogere energieprijzen wereldwijd de economische groei afremmen.
Stelter verwacht dat de ECB in dit scenario zal moeten ingrijpen om een nieuwe schuldencrisis te voorkomen. De lange rentes kunnen stijgen door inflatievrees en de spanningen in landen met hoge schulden, zoals Frankrijk, kunnen oplopen omdat zij hogere risicopremies zullen moeten betalen.
De ECB heeft als opdracht de inflatie rond de 2 procent te houden, maar stijgende energieprijzen jagen de inflatie opnieuw aan. Als het conflict van korte duur blijft, kan de ECB de rente nog verlagen om de economie te ondersteunen, maar bij een langdurig conflict ontstaan nieuwe problemen doordat de inflatie oploopt. In dat geval kan de ECB de rente niet verlagen en moet zij mogelijk zelfs opnieuw verhogen. Stelter ziet daarnaast de druk toenemen om landen met hoge schulden te ondersteunen via obligatie-opkopen, wat de twijfel over de langetermijnstabiliteit van de euro kan vergroten.
Een langdurige oorlog in het Midden-Oosten kan zo uitgroeien tot een economische ramp voor Europa. Juist daarom zou je verwachten dat politici alles in het werk stellen om snel te zorgen voor betaalbare en betrouwbare energie. Tot nu toe lijkt de ernst van de situatie echter nog onvoldoende doorgedrongen.
EU-landen stemden donderdag definitief in met een nieuw klimaatdoel dat de CO₂-uitstoot tegen 2040 met 90 procent moet terugbrengen. In de praktijk komt dat neer op een emissiereductie van 85 procent voor Europese industrieën ten opzichte van 1990. Voor de resterende 5 procent wil de EU gebruikmaken van koolstofkredieten, waarbij ontwikkelingslanden worden betaald om uitstoot namens Europa te verminderen.
Duitsland en Italië dringen inmiddels aan op versoepeling van het emissiehandelssysteem, waarbij bedrijven emissierechten moeten kopen voor hun uitstoot. Spanje en veel andere landen verzetten zich echter tegen zo’n afzwakking.
Poetin liet deze week weten te overwegen de gasverkoop aan Europa stop te zetten, nadat Europese politici al hadden besloten Russisch gas eind 2027 te verbieden. Russisch gas was in 2025 nog altijd goed voor naar schatting 13 procent van de totale gasimport van de Europese Unie. Volgens hem dienen zich inmiddels alternatieve afzetmarkten aan: “Other markets are opening now. Some clients emerged that are ready to buy that same natural gas at higher prices.”
Ondertussen heeft het nieuwe kabinet aangegeven het gasveld in Groningen niet open te willen houden voor noodsituaties en door te gaan met het volstorten van de gasputten.
Zaterdagmiddag verschijnt op ons Engelstalige kanaal een gesprek met Alasdair Macleod over de mogelijk desastreuze economische gevolgen van dit conflict. Abonneer je op het kanaal om niets te missen.
