Prijscontroles op benzine en diesel, maar helpt dat?

Door: Frank Knopers

De Amerikaanse regering overweegt maximumprijzen voor benzine en diesel, want volgende week stemt het Congres over een nieuw wetsvoorstel om 'excessieve prijzen' aan banden te leggen. De prijzen van brandstoffen stijgen in de Verenigde Staten nu al drie weken op rij. Daardoor betalen Amerikanen inmiddels recordprijzen aan de pomp. Een gallon benzine (ongeveer 3,78 liter) kost nu gemiddeld $4,56, terwijl de prijs voor diesel momenteel op $5,57 bedraagt. Kunnen maximumprijzen voor brandstof de consument helpen?

De olieprijs is sinds de oorlog in Oekraïne met ongeveer 20% gestegen, maar de prijzen van brandstoffen zijn nog veel harder gestegen. Dat komt vooral door gebrek aan raffinagecapaciteit, omdat er te weinig is geïnvesteerd in de energiesector. Raffinaderijen hadden hun productie afgeschaald vanwege de coronacrisis, maar door het snelle herstel van de economie kunnen ze de vraag naar brandstoffen nu niet bijhouden. Met als gevolg stijgende prijzen en een dreigend tekort aan diesel.

Dieselprijs naar record

In de Verenigde Staten stijgen de brandstofprijzen nu al drie weken bijna onafgebroken. Daarbij is de prijs van diesel tot recordhoogte gestegen. En dat merken niet alleen de boeren en de transportbedrijven, maar ook consumenten. De hoge brandstofprijzen werken namelijk rechtstreeks door in de prijzen van bijvoorbeeld levensmiddelen en bouwmaterialen. Deze situatie is vervelend voor de consument, maar gunstig voor energiebedrijven. De winstmarges voor het raffineren van ruwe olie zijn door de schaarste aan brandstoffen namelijk tot recordhoogte gestegen. Die zijn nu drie tot vier keer zo hoog als een jaar geleden.

Juist dat probeert de Amerikaanse regering met een nieuw wetsvoorstel aan banden te leggen. Het wetsvoorstel getiteld 'Consumer Fuel Price Gouging Prevention Act' geeft de Amerikaanse president de bevoegdheid om een noodsituatie uit te roepen. Dit betekent concreet dat energiebedrijven gedurende deze periode de prijzen van olieproducten als benzine, diesel en kerosine niet mogen verhogen. Een vorm van prijscontrole dus, bedoeld om de consumenten te beschermen.

Benzineprijzen zijn ook in de VS naar recordhoogte gestegen (Bron: Statista)

Prijscontroles?

Dit soort prijscontroles zijn door de geschiedenis heen al vaker uitgeprobeerd door politici die geen verstand hebben van economie. Ondanks alle goede bedoelingen werken dit soort ingrepen altijd averechts, omdat ze de onderliggende dynamiek van de markt verstoren. De wet van vraag en aanbod leert namelijk dat het afdwingen van een lagere prijs dan de marktprijs gevolgen heeft voor het beschikbare aanbod. Daarvoor waarschuwt ook Neil Bradley, vicepresident van de US Chamber of Commerce. Deze lobbygroep in de VS behartigt de belangen van meer dan drie miljoen bedrijven en organisaties.

Hij voorziet lange rijen bij de tankstations, omdat het aanbod van brandstof door eventuele maximumprijzen verder zal afnemen. Net als tijdens de oliecrisis in de jaren '70 zullen mensen weer lang in de rij moeten staan voor brandstof. Mogelijk zal brandstof op rantsoen gaan. Door de winstmarges van raffinaderijen via dit wetsvoorstel te beperken wordt het voor de energiesector namelijk minder aantrekkelijk om te investeren in extra raffinagecapaciteit. Als de winstmarge te klein wordt kan het aanbod van brandstoffen op termijn zelfs dalen. En dat terwijl de vraag richting de zomer juist toeneemt.

Belastingen

Bradley voorziet dan ook lange wachtrijen bij de pomp als het Congres dit wetsvoorstel accepteert. De Amerikaanse regering zou volgens hem juist een signaal aan de energiesector moeten geven dat ze de binnenlandse productie voor de lange termijn ondersteunt. Dat zorgt voor nieuwe investeringen die nodig zijn om aan de vraag te kunnen voldoen. Wil de overheid de economie echt ondersteunen, dan is het veel effectiever om de belasting op brandstoffen te verlagen. Dat zorgt direct voor meer koopkracht en lagere inflatiecijfers.

Het wetsvoorstel dat moet voorkomen dat consumenten nog meer gaan betalen voor brandstof klinkt  nobel, maar zal een zeer nadelige uitwerking hebben. Het lijkt dan ook meer een maatregel voor de bühne. Wordt de wet niet aangenomen, dan kunnen de Democraten zeggen dat de Republikeinen de consument niet willen helpen en aan de kant van de oliesector staan. Maar dat brengt ons niet dichter bij een oplossing voor deze energiecrisis.

 

Deze bijdrage is afkomstig van Geotrendlines

 Holland Gold YouTubeKijk ook eens een keer op ons YouTube kanaal

Namens Holland Gold interviewen Paul Buitink en Joris Beemsterboer verschillende economen en experts op macro-economisch gebied. Het doel van de podcast is om de kijker een beter beeld en houvast te bieden in een steeds sneller veranderend macro-economisch en monetair landschap. Klik hier om te abonneren.