Bundesbank sluit herwaardering goudvoorraad niet uit

Door: Frank Knopers 

Europese centrale banken hebben de afgelopen tien jaar op grote schaal staatsobligaties opgekocht. Inmiddels staat meer dan een derde van de totale staatsschuld van eurolanden op de balans van centrale banken. Mocht er een nieuwe schuldencrisis uitbreken, dan zouden centrale banken deze schulden kunnen wegstrepen tegen hun goudvoorraden. Door de goudvoorraad tegen een hogere waarde op de balans te zetten ontstaat een herwaarderingsreserve, waarmee ze een waardedaling van staatsobligaties kan opvangen. Deze methode is in het verleden al eens toegepast en zou in de toekomst opnieuw uitkomst kunnen bieden. De Duitse Bundesbank sluit een herwaardering dan ook niet op voorhand uit, zo schrijft Jan Nieuwenhuijs in zijn nieuwste analyse.

Wereldwijd zijn de staatsschulden als gevolg van de coronapandemie tot recordhoogte gestegen. Bovendien is de rente historisch laag, waardoor overheden makkelijk geld kunnen lenen. Maar nu de rente weer wat oploopt neemt ook de onzekerheid toe. Kunnen landen die hoge staatsschuld dan nog wel blijven betalen? Of dreigt er dan een nieuwe schuldencrisis, net zoals tien jaar geleden tijdens de Europese schuldencrisis? Volgens goudmarktanalist Nieuwenhuijs houden centrale banken de optie van een herwaardering van goud nog steeds achter de hand, mocht er geen andere optie meer overblijven om de schuldenlast van overheden te verlagen.

Schulden wegstrepen?

Er zijn verschillende manieren waarop overheden hun schuldenlast onder controle kunnen houden. De makkelijkste weg is die van economische groei, want daarmee daalt de schuldenlast als percentage van het bbp. Het wordt dan goedkoper om de schulden af te lossen. Andere manieren om de staatsschuld te verlagen zijn bijvoorbeeld belastingverhogingen of bezuinigingen. Deze twee maatregelen zijn echter minder populair, omdat ze direct ingrijpen op het besteedbare inkomen van huishoudens en daarmee op de economie. Een alternatieve weg is dat overheden tijdelijk een hogere inflatie toestaan, al brengt dat op lange termijn ook nadelige gevolgen met zich mee. Denk bijvoorbeeld aan toenemende sociale en maatschappelijke onrust.

Ziet een land geen mogelijkheid meer om via bovengenoemde wegen de staatsschuld onder controle te brengen, dan is er nog de mogelijkheid schulden weg te strepen. Normaal gesproken een zeer onwenselijke optie, omdat de schuld van de één het bezit van de ander is. Het wegstrepen van staatsschulden betekent dat bijvoorbeeld pensioenfondsen die obligaties aanhouden verlies moeten nemen. En daar komt de herwaardering van goudreserves in beeld, een instrument dat centrale banken kunnen inzetten om de schuldenlast te verlagen zonder iemand anders op te zadelen met de verliezen.

Herwaardering goudvoorraad

Eigenlijk werkt het herwaarderen van goudvoorraden heel eenvoudig. Centrale banken verhogen de waarde van het goud op de activazijde van hun balans en verrekenen dit door de waardestijging toe te voegen aan de herwaarderingsreserve op de passivazijde van de balans. Deze herwaarderingsreserve werkt dan in feite als een soort buffer, waarmee de centrale bank de waardedaling van haar obligatieportefeuille kan opvangen. Europese centrale banken werken al met een dergelijke herwaarderingsreserve, die ze ieder kwartaal aanpassen naar de actuele marktwaarde. Deze herwaarderingsreserve is ontstaan met de oprichting van de Europese muntunie, toen centrale banken van alle deelnemende landen besloten hun goudvoorraden naar marktprijs te waarderen. En die was veel hoger dan de koers waartegen ze het goud daarvoor waardeerden.

Nieuwenhuijs noemt als voorbeeld de goudvoorraad van de Duitse centrale bank, de Bundesbank. Ze bezit momenteel een goudvoorraad van 3.359 ton, die een historische kostprijs had van omgerekend ongeveer €8 miljard. Deze goudvoorraad is bij de huidige goudprijs echter veel meer waard, namelijk €173 miljard. Dat betekent dat Duitsland alleen al een overwaarde van €165 miljard heeft op haar goudreserve. Andere Europese landen met grote goudvoorraden, zoals Frankrijk, Italië en Nederland, hebben eveneens veel overwaarde op hun goud, omdat ze het edelmetaal tegen een veel lagere prijs hebben gekocht.

Bundesbank sluit herwaardering niet uit

Nu centrale banken zoveel staatsobligaties op hun balans hebben staan is het mogelijk een gedeelte weg te strepen tegen de waardestijging van de goudvoorraad. Boekhoudkundig is dat geen ingewikkelde opgave, maar politiek ligt het erg gevoelig. Wanneer een groot economisch blok als de eurozone besluit haar goudvoorraad tegen een veel hogere koers op de balans te zetten dan de marktprijs, dan zou dat betekenen dat ze goud uit de markt moet opkopen om deze hoge prijs te verdedigen. Volgen andere landen dit voorbeeld niet? Dan zou dat tot gevolg hebben dat Europese centrale banken heel veel goud moeten opkopen tegen deze hoge koers. Dat betekent dat ze veel meer euro's in omloop moeten brengen. Een alternatief scenario is dat andere centrale banken dit voorbeeld volgen, met als gevolg dat goud de nieuwe waardestandaard wordt ten koste van de Amerikaanse dollar.

Het scenario van een herwaardering van goud ligt dus zeer gevoelig, maar is wel degelijk een optie. Dat bleek ook uit een mailwisseling tussen Nieuwenhuijs en de Bundesbank. In reactie op zijn vragen over een herwaardering van goud antwoordde de Duitse centrale bank dat ze daar 'op dit moment niet over wil speculeren'. Ook zei ze dat aanpassingen aan de boekhouding 'over het algemeen' zijn afgestemd op Europese verdragen. Met deze woordkeuze laat de Bundesbank volgens Nieuwenhuijs blijken dat ze een dergelijk scenario niet bij voorbaat uitsluit. En dat is in lijn met eerdere uitspraken van Jens Weidmann, voormalig president van de Bundesbank. Hij noemde goud 'het anker onder de balans van de centrale bank'. Ook zei hij dat goud 'het fundament vormt van stabiliteit voor het internationale monetaire systeem'.

Hoge goudprijs nodig

Om de Europese staatschulden effectief weg te kunnen strepen tegen de goudvoorraden is wel een veel hogere goudprijs nodig. Volgens Nieuwenhuijs zou de goudprijs voor de Italiaanse centrale bank vijf keer zo hoog moeten zijn om alle staatsobligaties weg te kunnen strepen tegen een waardestijging van de Italiaanse goudvoorraad. De Banca d'Italia bezit €550 miljard van de totale Italiaanse staatsschuld. Dat is veel meer dan de overwaarde van iets meer dan €100 miljard op haar goudvoorraad. De huidige goudprijs is dus te laag om alle schulden weg te kunnen strepen. Daar is een veel hogere goudprijs voor nodig, bijvoorbeeld via een herwaardering. Dit is echter alleen mogelijk als voldoende landen dit voorbeeld volgen, en dat is bij uitstek een politiek besluit.

Deze bijdrage is afkomstig van Geotrendlines